مسجد اکبریه
مسجد اکبریه (Akbariyeh Mosque)
از مساجد تاریخی گیلان در محلههای غربی شهر لاهیجان، خیابان کاشف غربی، کوچه محمد آقا کریم، مربوط به دورههای صفویه، قاجار و پهلوی. بازماندۀ مسجدی از قرن چهارم قمری است که در دورههای مختلف تاریخی (صفویه، قاجار و پهلوی) مرمت و نوسازی شده و توسعه یافته است. در شبستان اصلی مسجد، کتیبهای سنگی قرار دارد که گویای سال ساخت مجدد مسجد (1239ق) در عهد فتحعلیشاه قاجار توسط علیاکبر خان، حاکم وقت لاهیجان، بوده است. این کتیبه ۲۱ بیت شعر دارد که متن کامل آن در جلد دوم کتاب از آستارا تا استارباد آمده است. مسجد کنونی با اینکه در دورۀ پهلوی توسعه یافته، اما به نسبت نام علیاکبرخان همچنان به نام مسجد اکبریه شهرت دارد. مسجد اکبریه در آذرماه سال ۱۳۵۴ش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
مشخصات معماری و تزئینات
بنای کنونی از سه بخش قدیمی شامل منارۀ باقیمانده از قرن 4ق؛ وضوخانه، شبستان، رواق و دهلیزهای ضلع شمالی باقیمانده از دورۀ صفوی؛ و شبستان ضلع جنوبی ساخته شده در دورۀ قاجار و همچنین بخشی ساخته شده در دورۀ پهلوی شامل سه اتاق بلند در امتداد هم در اطراف حیاط شرقی برای آموزش طلاب تشکیل شده است. ارتفاع منارۀ آجری با گلدستۀ مسجد از سطح زمین ۱۸متر است. این گلدسته در گوشۀ شمال شرقی ساختمان مسجد واقع شده و دارای سقفی رک با پوشش بیرونی از کاشی به رنگ آبی آسمانی، زرد، سیاه و سفید است. شبستان اصلی مسجد با ابعادی در حدود ۱۶×۲۵متر به شکل مستطیل کشیده، دارای چهار فیلپای بزرگ در وسط است که استحکام خاصی به گنبدهای شبستان و سقف بنا میبخشند. بر روی این فیلپاها و نیمهفیلپاهای جانبی، طاقهایی به صورت جناغی زده شده تا از این طریق وزن سنگین سربندی بنا و گنبدهای شبستان را به این فیلپاها و از آنجا به زمین انتقال دهند. برای تبدیل فضای چهارگوش بین فیلپاها که به صورت مربع یا مستطیل است، رسمیبندی شده است. طاقهای جناغی جانبی و متصل به نیمفیلپاها کوتاهتر از طاقهای جانبی میانی هستند. پایین فیلپاها از ارتفاع ۱۰۰ تا ۱۱۰سانتیمتر کاشیکاری است. نقش کاشیهای گل و بوته، اسلیمی و به رنگهای لاجوردی، سبز، زرد، قهوهای تیره، سیاه و قرمز است. کاشیها دارای ویژگیهای کاشیکاری قاجار است. در فضای شبستان مابین فیلپاها و دیوارها سه گنبد بزرگ در وسط شبستان و شش گنبد کوچک در دو طرف گنبدهای بزرگ ساختهاند که فضای سقف شبستان را میپوشانند. ارتفاع گنبدهای بزرگ میانی ۱۱متر و ارتفاع گنبدهای کوچک جانبی 9.30متر تا کف شبستان است.