آمپر، آندره ماری (۱۷۷۵ـ۱۸۳۶): تفاوت میان نسخه‌ها

آمپر، آندره ماری (۱۷۷۵ـ۱۸۳۶)(Ampère, André-Marie)<br>

| شغل و تخصص اصلی =فیزیک دان

|شغل و تخصص های دیگر=ریاضی دان

|آثار =بررسی نظریه ریاضی بازی ها (۱۸۰۲)؛ یادداشت هایی درباره نظریه ریاضی پدید ه های الکترودینامیکی استنتاج شده از آزمایش (۱۸۲۷)

}}[[پرونده:10216800.jpg|بندانگشتی|آندره ماری آمپر]]فیزیک‌دان و ریاضی‌دان فرانسوی. در [[الکترومغناطیس]]<ref>electromagnetism</ref> و [[الکترودینامیک]]<ref>electrodynamics</ref> به کشفیات بسیار دست ‌یافت. با پی‌گیری کارهای [[اورستد، هانس کریستیان (۱۷۷۷ـ۱۸۵۱)|هانس اورستد]]<ref>Hans Oersted</ref> در زمینۀ برهم‌کنش<ref>interaction</ref> [[آهنربا]]<ref>magnet</ref> و جریان الکتریکی<ref>electric current</ref>، قاعده‌ای به دست آورد که جهت [[میدان مغناطیسی|میدان مغناطیسیِ]]<ref>magnetic field</ref> وابسته به جریان الکتریکی را معین می‌کند. واحد جریان الکتریکی را به افتخار او [[آمپر]] نامیده‌اند. [[آمپر، قانون|قانون آمپر]]<ref>Ampère\'s law</ref> معادله‌ای است که نیروی مغناطیسی تولیدشده بین دو سیم موازی حامل [[جریان]]<ref>current</ref> را با حاصل‌ضرب جریان‌های گذرنده از این [[رسانا]]<ref>conductor</ref>ها و فاصلۀ رسانا‌ها از یکدیگر ارتباط می‌دهد. امروزه این قانون معمولاً با استفاده از [[آنالیز]] ریاضی بیان می‌شود: [[انتگرال]] خطیِ میدان مغناطیسی حول هر مسیر دلخواه متناسب است با جریان الکتریکی خالصی که در همان مسیر محصور شده است. آمپر در نزدیکی [[لیون]]<ref>Lyon</ref> زاده شد و تا ۱۸۰۵، که به [[پاریس، شهر|پاریس]] نقل‌ مکان کرد، در همان‌جا ریاضی درس می‌داد. در رشته‌های ریاضی، فلسفه، نجوم، و فیزیک تجربی سِمت‌های دانشگاهی داشت. اولین اثر آمپر مقاله‌ای مقدماتی دربارۀ نظریۀ احتمال<ref>probability theory</ref> بود. در این اثر، که با نام ''بررسی نظریۀ ریاضی بازی‌ها''<ref>Considerations on the Mathematical Theory of Games</ref> در ۱۸۰۲ منتشر شد، مسلّم‌بودن باخت یک قمارباز در برابر رقیبی با پشتوانۀ مالی بسیار قوی‌تر را بیان کرده بود. آمپر در مجموعه‌ای از مقالات، که انتشار آن‌ها از ۱۸۲۰ آغاز شد، نظریۀ الکترومغناطیس<ref>electromagnetic theory</ref> و قوانین پایۀ آن را تشریح کرد. او این مبحث را الکترودینامیک نامید تا از بررسی نیروهای الکتریکی ساکن<ref>stationary electric forces</ref>، که آن را [[الکتروستاتیک]]<ref>electrostatics</ref> می‌خواند، متمایز شود. او نشان ‌داد دو سیم موازی حامل جریان‌های هم‌جهت یکدیگر را می‌ربایند، در حالی‌که وقتی حامل جریان‌هایی با جهت مخالف‌ا‌ند، یکدیگر را می‌رانند. همچنین، این مطلب را پیش‌بینی و ثابت کرد که هر پیچۀ مارپیچی<ref>helical coil</ref> از سیم حامل جریان، که آن را [[سیم لوله|سیم‌لوله]]<ref>solenoid</ref> نامید، همانند آهنربای میله‌ای<ref>bar magnet</ref> عمل می‌کند. آمپر در تلاش برای توضیح الکترومغناطیس، خواص مغناطیسی را ناشی از الکتریسیتۀ متحرک در نظر گرفت. اظهارنظرش مبنی بر این‌که مولکول‌ها با جریان الکتریکی دایمی<ref>perpetual electric current</ref> احاطه می‌شوند، زمینه‌ساز مُدل پوسته‌ای الکترون<ref>electron shell model</ref> به‌ شمار می‌آید. در ۱۸۲۷، رسالۀ ''یادداشت‌هایی دربارۀ نظریۀ ریاضی پدید‌ه‌‌های الکترودینامیکی استنتاج‌شده از آزمایش''<ref>Notes on the Mathematical Theory of Electrodynamic Phenomena Deduced Solely from Experiment</ref> را به چاپ رساند.