خانه قدکی

خانه قدکی

خانۀ قدکی

از خانه‌های تاریخی در استان آذربایجان شرقی، شهر تبریز در محله مقصودیه. این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۷۶ش با شمارۀ ثبت ۱۸۵۰ به‌عنوان یکی ازآثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنا دارای مساحت عرصه حدود ۱۳۴۰ مترمربع و مساحت اعیانی حدود ۸۶۳ مترمربع است و از نمونه‌های مهم معماری مسکونی دوره قاجار به شمار می‌آید. اهمیت این بنا فقط در قدمت آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در شیوه سازمان‌دهی فضاها، توجه به اقلیم سرد تبریز، کیفیت تزئینات و همچنین جایگاه آن در تاریخ تحولات شهری تبریز نیز قابل توجه است. بر اساس منابع موجود، این خانه در اصل جزئی از مجموعه خانه‌های اعتمادالدوله در محله مقصودیه بوده و در طول زمان چند بار دست‌به‌دست شده است. در دوره پهلوی اول، بنا توسط حاج جعفر قدکی خریداری شد و از همان زمان با نام خانه قدکی شناخته شد. بعدها بخشی از بنا آسیب دید، اما در نهایت دانشگاه صنعتی سهند آن را در سال ۱۳۶۸ش خریداری کرد و پس از انجام مرمت‌ها، بنا تا سال ۱۳۷۴ش ساماندهی شد و سپس به عنوان بخشی از مجموعه دانشکده معماری مورد استفاده قرار گرفت. این سیر تاریخی نشان می‌دهد که خانه قدکی صرفاً یک بنای مسکونی قدیمی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و آموزشی تبریز نیز محسوب می‌شود.

فضایی خانه، دو جبهه شرقی و غربی در دو طبقه ساخته شده‌اند و همین موضوع به حجم بنا تنوع و تعادل می‌دهد. اتاق‌های زیرزمین در این بخش‌ها برای کاربری‌هایی مانند آب‌انبار، مطبخ و انباری استفاده می‌شده‌اند؛ یعنی فضاهای خدماتی در تراز پایین‌تر قرار گرفته‌اند تا هم از نظر عملکردی و هم از نظر اقلیمی کارایی بیشتری داشته باشند. در طبقات بالاتر، اتاق‌ها بیشتر برای خواب و نشیمن به کار می‌رفته‌اند. در بخش شمالی خانه، یک طنبی بزرگ و زیبا قرار دارد که از عناصر شاخص بناست. در جنوب طنبی، ایوانی ستون‌دار دیده می‌شود و در دو سوی طنبی نیز اتاق‌های گوشوار قرار گرفته‌اند. این ترکیب، هم از نظر نظم فضایی و هم از نظر شکوه بصری، از ویژگی‌های شناخته‌شده معماری مسکونی قاجاری است. در زیرزمین طنبی نیز حوضخانه‌ای با سقف کاربندی‌شده، سکوهای جانبی و حوض سنگی وجود دارد که هم به خنکی فضا کمک می‌کرده و هم به کیفیت زیستی خانه می‌افزوده است.