اصفهان، جلگه

جلگه اصفهان

استان اصفهان با وجود قرارگیری در منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک از ایران مرکزی، تنوع قابل توجهی در اقلیم و پوشش طبیعی دارد که ناشی از ناهمواری‌ها و تفاوت ارتفاع در مناطق مختلف آن است. بخش بزرگ جلگه‌ای استان، که ریشه در آبرفت‌های رودخانه زاینده‌رود دارد، با شیب ملایم به سمت باتلاق گاوخونی در جنوب‌شرقی استان امتداد می‌یابد. این جلگه وسیع علاوه بر اینکه منبع تأمین آب و کشاورزی است، نقش مهمی در زیست‌بوم و اکوسیستم‌های اطراف ایفا می‌کند.

این پهنه جلگه‌ای، به مرکزیت شهر هرند در شرق شهرستان اصفهان قرار دارد و با وسعت تقریبی ۲۰۰۰ کیلومتر مربع، از شمال به بخش کوهپایه، از جنوب به بخش‌های جرقویه سفلی و علیا، از شرق به بخش بن‌رود و از غرب به بخش مرکزی اصفهان محدود شده است. ارتفاع متوسط این منطقه از سطح دریا تقریباً ۱۵۰۰ متر است که به دلیل همین ارتفاع نسبتاً زیاد، شرایط اقلیمی آن تا حدودی معتدل‌تر از دشت‌های پایین‌تر محسوب می‌شود.

منطقه هرند شامل دو شهر مهم، یعنی هرند به عنوان مرکز بخش و شهر اژیه است. علاوه بر این، بیش از ۹۰ روستا، مزرعه و سکونتگاه در قالب دو دهستان با نام‌های امامزاده عبدالعزیز و رودشت در این منطقه پراکنده هستند. به دلیل موقعیت جغرافیایی نزدیک به کویر مرکزی ایران، اقلیم این بخش جزو اقلیم‌های کویری و نیمه‌خشک به شمار می‌رود؛ در نتیجه تابستان‌ها گرم و خشک و زمستان‌ها نیمه‌سرد با بارندگی محدود در این منطقه غالب است.

از نظر عوارض طبیعی، رودخانه زاینده‌رود مهم‌ترین عنصر آبی و زیستی بخش هرند به حساب می‌آید و تنها منبع قابل توجه آب در این منطقه است که به دو سوی بخش، یعنی شمال کویری و جنوب جلگه‌ای تقسیم‌بندی می‌دهد. بخش شمالی که به سمت کویر نزدیک‌تر است شامل شهر هرند و روستای قهی است و دارای بیش از ۲۰ رشته قنات‌های سنتی برای تأمین آب زیرزمینی می‌باشد. بخش جنوبی مرکز شهرستان، شامل شهر اژیه و بسیاری از روستاها است که در کنار رودخانه زاینده‌رود واقع شده‌اند و کشاورزی عمدتاً با استفاده از آب این رودخانه رونق گرفته است.

از نظر زیرساخت حمل‌ونقل، خط آهن سراسری اصفهان–کرمان از شمال منطقه هرند عبور می‌کند و باعث اتصال این بخش به دو مرکز مهم اصفهان و کاشان شده است. مراکز جمعیتی در این بخش از طریق دو محور اصلی به مرکز شهرستان و استان متصل هستند؛ اولی جاده‌ای است که از سمت بخش کوهپایه به محور اصلی اصفهان–نائین می‌رسد، و دومی جاده‌ای است که از سه‌راهی روستای سیان عبور کرده و به طرف شهرستان مرکزی اصفهان امتداد می‌یابد. هردوی این جاده‌ها آسفالت شده و عمده تردد ساکنان از مسیر دوم انجام می‌گیرد. علاوه بر این، مسیرهای ارتباطی میان بخش‌های مجاور نیز آسفالت و مناسب رفت‌وآمد است. درون بخش نیز اکثر راه‌های روستایی به زیرسازی و آسفالت مجهز شده‌اند.

فاصله شهر هرند تا مرکز استان اصفهان حدود ۹۰ کیلومتر است که با خودرو تقریباً یک ساعت و نیم فاصله دارد. شهر اژیه نیز در فاصله ۱۴ کیلومتری از هرند قرار دارد. همچنین مرکز دهستان امامزاده عبدالعزیز در ۲۲ کیلومتری هرند واقع است که نشان‌دهنده پراکندگی متوازن جمعیت و امکانات در منطقه است.

در نهایت، بخش جلگه‌ای استان اصفهان حول محور فعالیت‌های کشاورزی، با وجود شرایط اقلیمی خشک، به دلیل دسترسی به آب‌های زاینده‌رود و شبکه سنتی قنات‌های زیرزمینی، یکی از مناطق نسبتا حاصلخیز و قابل کشت این استان به شمار می‌رود. از طرفی، نزدیکی به کویر و اقلیم خشک آن باعث شده که این منطقه چالشی در تأمین منابع آبی و توسعه پایدار داشته باشد که برنامه‌ریزی‌های مدیریت منابع آب و توسعه روستایی را خصوصاً مهم می‌کند.