آب انبار حاج میر رحیم

آب انبار حاج میر رحیم

آب‌انبار حاج میر رحیم یکی از سازه‌های آبی تاریخی در شهر اردستان است که در محدوده ورودی محله‌ی کهن «مُون» قرار دارد. محله‌ی مون به دلیل ساختار اجتماعی خاص و انشعابات قنات‌های تاریخی‌اش، همواره نیازمند توزیع عادلانه‌ی آب در میان ساکنان بوده و ساخت این بنا نقشی کلیدی در تأمین نیاز روزمره محله ایفا می‌کرده است. موقعیت قرارگیری این آب‌انبار در ورودی محله، نشان‌دهنده‌ی الگوی برنامه‌ریزی شهری سنتی در ایران است که در آن، مخازن آب عمومی در پررفت‌وآمدترین و دسترس‌پذیرترین نقاط محلات احداث می‌شدند.

معماری این اثر منطبق بر اصول ساخت در اقلیم‌های نیمه‌بیابانی است. مخزن این آب‌انبار در زیر سطح زمین احداث شده تا با بهره‌گیری از دمای ثابت خاک و اندود ضخیم ساروج در بدنه داخلی، کیفیت و خنکی آب ذخیره‌شده را در فصول گرم سال حفظ کند. دسترسی به مخزن و برداشت آب از طریق یک راهرو شیب‌دار (پاشیر) صورت می‌گرفته است. بر اساس گزارش‌های میدانی معاصر، این بنا پس از مرمت‌های مقطعی کماکان پویایی خود را حفظ کرده و در دوره‌هایی مخزن آن آبگیری شده است؛ ویژگی نادری که بسیاری از آب‌انبارهای تاریخی ایران به دلیل خشک‌شدن قنوات از دست داده‌اند.

اگرچه اطلاعات شناسنامه‌ای محدودی نظیر نام بانی اولیه، سال دقیق ساخت، یا ابعاد فنی مهندسی مخزن در متون مکتوب رسمی میراث فرهنگی ثبت نشده است، اما حضور فعال این بنا در حافظه جمعی اهالی محله مون و ثبت نام آن در فهرست آثار شاخص اردستان، ارزش تاریخی و اجتماعی آن را به‌عنوان بخشی از میراث مدیریت سنتی آب در فلات مرکزی ایران تأیید می‌کند.