دوستخواه، جلیل

جلیل دوستخواه
زادروز	اصفهان ۱۵ شهریور ۱۳۱۲ش
درگذشت	استرالیا ۳ فروردین ۱۴۰۵ش
محل زندگی	استرالیا
ملیت	ایرانی
تحصیلات و محل تحصیل	دکترای زبان و ادبیات فارسی - دانشگاه تهران
شغل و تخصص اصلی	پژوهشگر فرهنگ و ادبیات فارسی
آثار	اوستا کهن ترین سرودها و متن‌های ایران، داستان رستم و سهراب (ویرایش بخشی از شاهنامۀ نقالان)، و پژوهش‌هایی در شاهنامه
گروه مقاله	ادبیات فارسی

دوستخواه، جليل

دوستخواه، جلیل (اصفهان ۱۵ شهریور ۱۳۱۲ – استرالیا ۳ فروردین ۱۴۰۵ش)

ادب‌پژوه و شاهنامه‌پژوه ایرانی. تحصیلات متوسطه را در اصفهان گذراند و سپس در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی در مقاطع مختلف تا دریافت مدرک دکتری (1347ش) در دانشگاه تهران تحصیل کرد و تا ۱۳۶۰ش استاد دانشگاه‌های اصفهان بود. اولین کتابش به نام هیمالیا (۱۳۴۲ش) برگزیده‌ای از اشعار پانزده تن از شاعران اردوزبان هند و پاکستان بود. اوستا کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایران که گزارش و پژوهشی از گاهان پنج‌گانۀ زردشت و همۀ متن‌های برجاماندۀ اوستای نو است در دو جلد، داستان رستم و سهراب که ویرایش بخشی از شاهنامۀ نقالان است و پژوهش‌هایی در شاهنامه از دیگر آثار اوست. دوستخواه عمدۀ فعالیت خود را صرف شاهنامه کرده و کتاب حماسۀ ایران، یادمانی از فراسوی هزاره‌ها مجموعۀ مقالاتی از او دربارۀ شاهنامه است و گزارش و ویرایش بنیادهای اسطوره و حماسۀ ایران نوشتۀ جهانگیر کوورجی کویاجی از دیگر کارهای او دربارۀ شاهنامه است. وی در اواخر دهۀ 1360ش به استرالیا مهاجرت کرد و مقالاتش را در مجلات فرهنگی و ادبی داخلی و خارجی به چاپ رساند.

مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین اثر دوستخواه، ترجمه و پژوهش جامع «اوستا؛ کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی» است. این اثر یکی از کامل‌ترین ترجمه‌های فارسی از کتاب مقدس زرتشتیان به شمار می‌رود و شامل ترجمه بخش‌های اصلی اوستا از جمله گاهان، یسنا، ویسپرد، وندیداد و خرده‌اوستا همراه با توضیحات، مقدمه‌ها و پژوهش‌های تفصیلی است. این کتاب علاوه بر ترجمۀ متن، حاوی مقدمه‌های تحلیلی، توضیح‌های تاریخی و فرهنگی، واژه‌نامه و نمایه‌های تخصصی است و به همین دلیل در میان پژوهشگران ادبیات ایران باستان و مطالعات زرتشتی از منابع مهم و مرجع محسوب می‌شود. دوستخواه در این اثر تلاش کرده است با بهره‌گیری از پژوهش‌های ایران‌شناسی نوین و منابع معتبر، ترجمه‌ای دقیق و در عین حال قابل فهم برای مخاطب فارسی‌زبان ارائه دهد و زمینۀ آشنایی گسترده‌تر خوانندگان با جهان‌بینی و میراث فکری ایران باستان را فراهم کند.

همکاری با روح‌الله خالقی و سپس محمود اعتمادزاده در تدوین و نشر ماهنامه پیام نوین و ایرج افشار در انتشار ماهنامه  راهنمای کتاب، و همچنین همکاری با محمد معین در سازمان‌های لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ فارسی از دیگر فعالیت‌های او در دهه‌های 1330 تا 1350ش است.

آثار

• هیمالیا (ترجمه برگزیدۀ شعر ۱۵ تن از شاعران اردوزبان شبه‌قارۀ هندوستان و پاکستان، با همکاری دکتر سیدعلی‌رضا نقوی)، ۱۳۴۱
• اوستا، نامۀ مینوی آیین زرتشت (بازنوشت گزینه‌ای از گزارش اوستای استاد زنده‌یاد ابراهیم پورداود)، ١٣٤٣
• آفرینش و رستاخیز (پژوهشی معنی‌شناختی در ساخت جهان‌بینی قرآنی، اثر پژوهشگر ژاپنی شینیا ماکینو)، ١٣٦٣
• اوستا، کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی (گزارش و پژوهش)، دو جلد - ١٣٦٦
• آیین‌ها و افسانه‌های ایران و چین باستان (ترجمه از پژوهش دانشمند پارسی جهانگیر کووِرجی کویاجی)
• داستان رستم و سهراب، روایت نقالان (ویرایشی از نقل و نگارش مرشد عباس زریری)
• پژوهش‌هایی در شاهنامه، ترجمه از پژوهش جهانگیر کوورجی کویاجی
• بنیادهای اسطوره و حماسه ایران
• حماسه ایران، یادمانی از فراسوی هزاره‌ها
• مجموعه پژوهش و نقد شاهنامه‌شناختی
• گزارش هفت‌خان رستم بر بنیاد داستانی از شاهنامه‌ فردوسی
• رهیافتی به گاهان زرتشت و متن‌های نو اوستایی (ترجمه از پژوهش هانس رایشلت)
• فرآیند تکوین حماسه ایران پیش از فردوسی (جلد ٥٨ از مجموعۀ از ایران چه می‌دانم؟)
• شناخت‌نامه فردوسی و شاهنامه (جلد ٦١ از مجموعۀ از ایران چه می‌دانم؟)
• ایران شناخت (یادنامۀ استاد آبراهام ولنتاین ویلیامز جکسن)
• ترجمۀ بیست گفتار ایران‌شناختی از دانشمندان ایران‌شناس جهان

---