تئاتر ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

در ۱۲۳۸ش یکی از نمایش‌نامه‌های [[مولیر]] به نام ''مردم‌گریز'' توسط [[میرزا حبیب اصفهانی]] به فارسی ترجمه شد. از ۱۲۵۰ش چند نمایش‌نامه در تهران به ‌چاپ رسید. ''تمثیلات'' نوشتۀ [[آخوندزاده، فتح علی (آذربایجان ۱۲۲۷ـ تفلیس ۱۲۹۶ق)|میرزا فتحعلی آخوندزاده]] (با ترجمۀ [[قراچه داغی، میرزا جعفر (۱۲۵۰ـ۱۳۱۰ق)|محمدجعفر قراچه‌داغی]]) مهم‌ترین نمایش‌نامه‌ای بود که در این دوره منتشر شد. پس از آن، میرزا آقا تبریزی نمایش‌نامه‌هایی در سبک و سیاق آخوندزاده به‌چاپ رساند. در ۱۲۶۴ش تماشاخانۀ دارالفنون، که ویژۀ درباریان و اشراف‌زادگان قاجار بود، افتتاح شد و گروه‌های تقلید نمایش‌هایی، که اغلب اقتباس از کمدی‌های مولیر بود، در این تماشاخانه اجرا کردند.

<p>پس از [[انقلاب مشروطیت ایران|انقلاب مشروطیت]] چند گروه نمایشی مثل «شرکت فرهنگ» و «[[تئاتر ملی]]» تشکیل شد، و در ۱۲۹۶ش «[[کمدی ایران، شرکت|کمدی ایران]]» و در ۱۲۹۸ش «[[کمدی موزیکال]]» فعالیت خود را آغاز کردند. در فاصلۀ سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۵ش «کانون ایران جوان»، «[[کلوپ موزیکال]]»، «[[کمدی اخوان]]» و «[[جامعه باربد|جامعۀ باربد]]» شکل گرفت. [[رضا کمال شهرزاد|رضا کمال (شهرزاد)]]، غلامعلی فکری، [[پری آقابابوف]]، [[مقدم، حسن|حسن مقدم]]، [[تریان، آرتو (تهران ۱۲۷۱ـ۱۳۳۳ش)|آرتو تریان]]، [[کاراکاش، هایک (۱۲۷۲ـ۱۳۳۸ش)|هایک کاراکاش]]، [[نصر، سیدعلی (تهران ۱۲۷۴ـ همان جا ۱۳۴۰ش)|سیدعلی نصر]]، [[لرتا|لرتا هایراپتیان]]، [[بایگان، فضل الله (۱۲۷۷ـ۱۳۴۶ش)|فضل‌الله بایگان]]، محمود ظهیرالدینی، نعمت‌الله مصیری، [[حالتی، رفیع (تهران ۱۲۷۸ـ۱۳۶۰ش)|رفیع حالتی]]، [[مهرتاش، اسماعیل ( تهران ۱۲۸۳ـ۱۳۵۹ش)|اسماعیل مهرتاش]]، [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، [[نوشین، عبدالحسین (۱۲۸۴ـ۱۳۵۰ش)|عبدالحسین نوشین]]، و [[چهره آزاد، رقیه (تهران ۱۲۸۶ـ۱۳۷۳ش)|رقیه چهره‌آزاد]] از چهره‌های فعال تئاتر در این دوره بودند، و جامعۀ ایران را با تئاتر و نمایش‌های مدرن آشنا می‌کردند. </p>

<p>در ۱۳۱۸ش پس از تشکیل «[[سازمان پرورش افکار]]» [[هنرستان هنرپیشگی تهران]]، در باغ علاءالدوله (در شمال میدان سپه سابق)، به ریاست [[نامدار، مهدی (۱۲۷۹ـ۱۳۴۸)|مهدی نامدار]] تأسیس شد، و هنرجویان زیر نظر نصر، نوشین، رفیع حالتی، [[دریابیگی، علی (بندر انزلی ۱۲۸۲ـ۱۳۷۰ش)|علی دریابیگی]]، و [[فکری، معزدیوان (۱۲۷۹ـ۱۳۶۴ش)|معزدیوان فکری]] با برنامه‌ای که منطبق با پروگرام کنسرواتوار هنرهای دراماتیک<ref>Conservatoire D’Art Dramatique</ref> پاریس بود به تحصیل پرداختند. در نخستین دورۀ هنرستان ۵۲ دانشجو (دوازده نفر زن و بقیه مرد)، که بعدها از بازیگران نام‌آور عرصۀ تئاتر شدند، تحصیل کردند. [[سارنگ، هوشنگ (۱۲۹۱ـ۱۳۴۸ش)|هوشنگ سارنگ]]، [[بهشتی، هوشنگ (تهران ۱۳۰۲ـ ۱۳۷۰ش)|هوشنگ بهشتی]]، [[محسنی، مجید (بندر انزلی ۱۳۴۹ش)|مجید محسنی]]، [[ظهوری، تقی (تهران ۱۲۹۱ـ۱۳۷۰ش)|تقی ظهوری]]، [[زاهد، عطاءالله|عطاالله زاهد]]، عبدالله بقایی، [[نقشینه، غلامحسین (۱۲۸۲ـ۱۳۷۵ش)|غلامحسین نقشینه]]، عزت‌الله وثوق، رضا رخشانی، [[قنبری، حمید (تهران ۱۳۰۳ـ ۱۳۸۶ش)|حمید قنبری]]، [[کریمی، نصرت الله|نصرت‌الله کریمی]]، [[اسکویی، مصطفی (تهران ۱۳۰۲ـ همان جا ۱۳۸۴ش)|مصطفی اسکویی]]، و [[زرندی، محمدعلی (تهران ۱۳۰۴ـ۱۳۷۹ش)|محمدعلی زرندی]] از اولین شاگردان این هنرستان بودند. </p>

<p>پس از شهریور ۱۳۲۰ش تا مقطع [[کودتای 28 مرداد 1332|کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش]] گروه‌های دیگری در «تئاتر نو»، «تماشاخانۀ هنر»، «[[تالار فرهنگ|تماشاخانۀ فرهنگ]]»، «[[تئاتر کشور]]»، «[[تئاتر فردوسی]]»، «[[تئاتر سعدی]]»، و «[[تئاتر گوهر]]» شکل گرفت، و امثال نصر، نوشین، و [[دهقان، احمد (۱۲۹۲ـ۱۳۲۹ش)|احمد دهقان]] تئاتر ایران را به مبانی تئاتر مدرن و نوین نزدیک کردند. در سال‌های پس از کودتای ۲۸ مرداد، نمایش‌های ساز و ضربیِ بی‌محتوا همراه رقص و آواز در تماشاخانه‌های لاله‌زار برگزار شد، و نمایش‌های حرفه‌ای ـبه‌ویژه پس از گریختن نوشین به شوروی- در منطقۀ لاله‌زار به کلی از میان رفت. </p>