چین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
خط ۴: خط ۴:
 
 


'''موقعیت'''. جمهوری خلق چین در آسیای شرقی جای دارد و از شمال به مغولستان، از شمال شرقی به روسیه، از شرق به کرۀ شمالی، دریای زرد<ref>Yellow Sea</ref> و دریای چین شرقی<ref>East China Sea</ref>، از جنوب به دریای چین جنوبی<ref>South China Sea</ref> و خلیج تونکن<ref>Gulf of Tonkin</ref> و کشورهای ویتنام، لائوس، میانمار (برمه)، هند، بوتان، و نپال، از غرب به هند، جامو و کشمیر، افغانستان، تاجیکستان، و قرقیزستان، و از شمال غرب به قزاقستان محدود شده است. مساحت چین ۹,۵۷۲,۹۰۰ کیلومتر مربع است و شهر پکن<ref>Beijing</ref> (بِی‌جینگ) پایتخت آن است.
'''موقعیت'''. جمهوری خلق چین در آسیای شرقی جای دارد و از شمال به مغولستان، از شمال شرقی به روسیه، از شرق به کرۀ شمالی، دریای زرد<ref>Yellow Sea</ref> و دریای چین شرقی<ref>East China Sea</ref>، از جنوب به دریای چین جنوبی<ref>South China Sea</ref> و خلیج تونکن<ref>Gulf of Tonkin</ref> و کشورهای ویتنام، لائوس، میانمار (برمه)، هند، بوتان، و نپال، از غرب به هند، جامو و کشمیر، افغانستان، تاجیکستان، و قرقیزستان، و از شمال غرب به قزاقستان محدود شده است. مساحت چین 9,596,961 کیلومتر مربع است و شهر پکن<ref>Beijing</ref> (بِی‌جینگ) پایتخت آن است.


'''سیمای طبیعی'''. چین، سومین کشور وسیع جهان، تقریباً یک‌چهارم از قارۀ آسیا را فراگرفته و درازای آن از شرق به غرب حدود ۵هزار کیلومتر و پهنای آن از شمال به جنوب حداکثر ۴هزار کیلومتر است. فلات تبت<ref>Tibet Plateau</ref>، معروف به بام دنیا، بخش جنوب غربی کشور را شامل شده و مشخص‌ترین و چشم‌گیرترین عارضۀ طبیعی آن به شمار می‌آید. فلات مزبور، که ارتفاع آن به ۴هزار تا ۴,۵۰۰ متر می‌رسد، از جنوب به کوهستان هیمالیا<ref>Himalayas</ref> می‌پیوندد و کشورهای هند و بوتان و نپال را از چین جدا می‌کند. بلندترین نقطۀ کرۀ زمین، قلّۀ اورست<ref>Everest</ref> با ارتفاع ۸,۸۴۸ متر، در مرز نپال جا دارد و رودخانه‌های بزرگ مِکونگ<ref>Mekong</ref>، یانگ‌تسه<ref>Yangtze</ref> (جانگ<ref>Chang</ref>) و هوانگ<ref>Huang</ref> (رود زرد<ref>Yellow River </ref>) از آن سرچشمه می‌گیرند. دشت تاکلاماکان<ref>Taklamakan</ref> و حوضۀ رود تاریم<ref>Tarim River</ref> در شمال فلات مزبور جا دارند و کوه‌های پامیر<ref>Pamir</ref> و تین‌ شان<ref>Tien Shan</ref> از غرب و شمال آن‌ها را محدود می‌کنند. پست‌ترین و گرم‌ترین ناحیۀ چین، گودال تورفان<ref>Turfan Depression</ref>، با ارتفاع ۱۵۴ متر در شمال شرقی حوضۀ تاریم واقع است و بخش جنوب غربیِ دشت گُبی<ref>Gobi Desert</ref> قسمت وسیعی از مغولستان داخلی<ref>Inner Mongolian</ref> را تشکیل می‌دهد. رشته‌کوه‌های داهینگ‌گان<ref>Dahinggan</ref> دشت مزبور را از شرق محدود می‌کند و دامنه‌های شرقی آن به جلگۀ آبرفتی<ref>alluvial plain</ref> منچوری<ref>Manchuria </ref> که از نواحی مهم کشاورزی چین است منتهی می‌شود. جلگۀ چین شمالی<ref>North China Plain </ref> در جنوب غربی جلگۀ منچوری و در ساحل غربی خلیج چیلی<ref>Gulf of Chihli </ref> قرار گرفته و شهر پکن در شمال آن قرار دارد و رود هوانگ از حاشیۀ جنوبی آن می‌گذرد. رشته‌کوه‌های بایان هارشان<ref>Bayan Harshan</ref>، یا دنبالۀ شرقی فلات تبت، سرچشمۀ رودهای هوانگ و جانگ را از هم جدا می‌کند و از شرق به فلات مرکزی چین منتهی می‌شود. فلات مزبور که با درّۀ رودهای هوانگ و دادو<ref>Dadu </ref> قطع می‌شود، ریزابه‌های متعدد رود جانگ را تغذیه می‌کند و از جنوب به حوضۀ سیچوآن<ref>Sichuan Basin</ref> یا حوضۀ سرخ<ref>Red Basin </ref> منتهی می‌شود. رود جانگ از غرب به این حوضه وارد می‌شود و از درّۀ شرقی آن بیرون می‌رود و در شمال غربی شهر شانگهای<ref>Shanghai</ref> به دریای چین شرقی می‌ریزد. ارتفاعات آهکی وومنگ شان<ref>Wumeng Shan</ref> که کارست<ref>karst</ref>ها، چاهک<ref>sink</ref>ها، فرکند<ref>ravine</ref>ها، روانه‌های زیرزمینی<ref>underground streams</ref>، و غارهای بسیاری در آن وجود دارند، دیوارۀ جنوبی حوضۀ سیچوآن را تشکیل می‌دهد. کرانه‌های چین از بریدگی‌ها و شبه‌جزیره‌ها و جزایر ساحلی بسیار پدید آمده است و شبه‌جزیرۀ لیجو<ref>Leizhou Peninsula </ref>، جزیرۀ هاینان<ref>Hainan</ref>، و دلتای رود جو<ref>Zhu River</ref>، در جنوب و شبه‌جزیرۀ شاندونگ<ref>Shandong Peninsula</ref> و خلیج چیلی در شرق، مهم‌ترین عوارض ساحلی آن هستند. چین به پنج ایالت خودگردان، ۲۲ استان و چهار ناحیۀ شهری تقسیم می‌شود و پکن، شانگهای، تیانجین<ref>Tianjin</ref>، شنیانگ<ref>Shenyang</ref>، ووهان<ref>Wuhan</ref>، جونگ‌چینگ<ref>Chongqing</ref>، گوانگجو<ref>Guangzhou</ref>، جنگدو (چنگدو)<ref>Chengdu </ref>، شیان<ref>Xi’an</ref>، هاربین<ref>Harbin </ref>، نانجینگ<ref>Nanjing</ref>، جانگجون (چانگچون)<ref>Changchun</ref>، دالیان<ref>Dalian</ref>، هنگ‌کنگ، و بسیاری شهرهای دیگر که جمعیت آن‌ها بیشتر از ۱میلیون نفر است، ازجمله مهم‌ترین آبادی‌های آن به‌شمار می‌آیند. کشور وسیع چین عمدتاً اقلیمی معتدل دارد و فاصله از اقیانوس، ارتفاع و عرض جغرافیایی از عوامل مؤثر در آب و هوای آن به‌شمار می‌آید. بیشتر بارندگی‌های چین در تابستان روی می‌دهد و از اردیبهشت تا شهریور به درازا می‌کشد. دمای شهر پکن در دی ماه ۴.۵ـ درجۀ سانتی‌گراد و در تیرماه ۲۶ درجۀ سانتی‌گراد است و میانگین بارندگی سالانۀ آن به ۶۲۳ میلی‌متر می‌رسد. نواحی شمال شرقی چین و نیز بخش‌های شرقی فلات تبت و جنوب رود جانگ از جنگل درختان پهن‌برگ پوشیده شده و کرانه‌های جنوبی را درختان کرنا مستور کرده‌اند. پوشش بخش شمالی رود جانگ را درختان سخت‌چوب و برگ‌ریز تشکیل داده و دشت‌ها و صحراهای شمالی از گیاهان استپی پوشیده شده است. حیات وحش چین، متناسب با اقلیم آن متنوع است؛ و پستاندارانی چون یاک (گاو بومی تبت)؛ خرس پاندا در جنگل‌های بامبوی سیچوان، اسب وحشی در نواحی شمالی و غربی و نیز آهو، گرگ، شتر دوکوهان، پلنگ، ببر، بوفالو، گربۀ وحشی، و میمون حیات وحش آن را تشکیل می‌دهند.
'''سیمای طبیعی'''. چین، سومین کشور وسیع جهان، تقریباً یک‌چهارم از قارۀ آسیا را فراگرفته و درازای آن از شرق به غرب حدود ۵هزار کیلومتر و پهنای آن از شمال به جنوب حداکثر ۴هزار کیلومتر است. فلات تبت<ref>Tibet Plateau</ref>، معروف به بام دنیا، بخش جنوب غربی کشور را شامل شده و مشخص‌ترین و چشم‌گیرترین عارضۀ طبیعی آن به شمار می‌آید. فلات مزبور، که ارتفاع آن به ۴هزار تا ۴,۵۰۰ متر می‌رسد، از جنوب به کوهستان هیمالیا<ref>Himalayas</ref> می‌پیوندد و کشورهای هند و بوتان و نپال را از چین جدا می‌کند. بلندترین نقطۀ کرۀ زمین، قلّۀ اورست<ref>Everest</ref> با ارتفاع ۸,۸۴۸ متر، در مرز نپال جا دارد و رودخانه‌های بزرگ مِکونگ<ref>Mekong</ref>، یانگ‌تسه<ref>Yangtze</ref> (جانگ<ref>Chang</ref>) و هوانگ<ref>Huang</ref> (رود زرد<ref>Yellow River </ref>) از آن سرچشمه می‌گیرند. دشت تاکلاماکان<ref>Taklamakan</ref> و حوضۀ رود تاریم<ref>Tarim River</ref> در شمال فلات مزبور جا دارند و کوه‌های پامیر<ref>Pamir</ref> و تین‌ شان<ref>Tien Shan</ref> از غرب و شمال آن‌ها را محدود می‌کنند. پست‌ترین و گرم‌ترین ناحیۀ چین، گودال تورفان<ref>Turfan Depression</ref>، با ارتفاع ۱۵۴ متر در شمال شرقی حوضۀ تاریم واقع است و بخش جنوب غربیِ دشت گُبی<ref>Gobi Desert</ref> قسمت وسیعی از مغولستان داخلی<ref>Inner Mongolian</ref> را تشکیل می‌دهد. رشته‌کوه‌های داهینگ‌گان<ref>Dahinggan</ref> دشت مزبور را از شرق محدود می‌کند و دامنه‌های شرقی آن به جلگۀ آبرفتی<ref>alluvial plain</ref> منچوری<ref>Manchuria </ref> که از نواحی مهم کشاورزی چین است منتهی می‌شود. جلگۀ چین شمالی<ref>North China Plain </ref> در جنوب غربی جلگۀ منچوری و در ساحل غربی خلیج چیلی<ref>Gulf of Chihli </ref> قرار گرفته و شهر پکن در شمال آن قرار دارد و رود هوانگ از حاشیۀ جنوبی آن می‌گذرد. رشته‌کوه‌های بایان هارشان<ref>Bayan Harshan</ref>، یا دنبالۀ شرقی فلات تبت، سرچشمۀ رودهای هوانگ و جانگ را از هم جدا می‌کند و از شرق به فلات مرکزی چین منتهی می‌شود. فلات مزبور که با درّۀ رودهای هوانگ و دادو<ref>Dadu </ref> قطع می‌شود، ریزابه‌های متعدد رود جانگ را تغذیه می‌کند و از جنوب به حوضۀ سیچوآن<ref>Sichuan Basin</ref> یا حوضۀ سرخ<ref>Red Basin </ref> منتهی می‌شود. رود جانگ از غرب به این حوضه وارد می‌شود و از درّۀ شرقی آن بیرون می‌رود و در شمال غربی شهر شانگهای<ref>Shanghai</ref> به دریای چین شرقی می‌ریزد. ارتفاعات آهکی وومنگ شان<ref>Wumeng Shan</ref> که کارست<ref>karst</ref>ها، چاهک<ref>sink</ref>ها، فرکند<ref>ravine</ref>ها، روانه‌های زیرزمینی<ref>underground streams</ref>، و غارهای بسیاری در آن وجود دارند، دیوارۀ جنوبی حوضۀ سیچوآن را تشکیل می‌دهد. کرانه‌های چین از بریدگی‌ها و شبه‌جزیره‌ها و جزایر ساحلی بسیار پدید آمده است و شبه‌جزیرۀ لیجو<ref>Leizhou Peninsula </ref>، جزیرۀ هاینان<ref>Hainan</ref>، و دلتای رود جو<ref>Zhu River</ref>، در جنوب و شبه‌جزیرۀ شاندونگ<ref>Shandong Peninsula</ref> و خلیج چیلی در شرق، مهم‌ترین عوارض ساحلی آن هستند. چین به پنج ایالت خودگردان، ۲۲ استان و چهار ناحیۀ شهری تقسیم می‌شود و پکن، شانگهای، تیانجین<ref>Tianjin</ref>، شنیانگ<ref>Shenyang</ref>، ووهان<ref>Wuhan</ref>، جونگ‌چینگ<ref>Chongqing</ref>، گوانگجو<ref>Guangzhou</ref>، جنگدو (چنگدو)<ref>Chengdu </ref>، شیان<ref>Xi’an</ref>، هاربین<ref>Harbin </ref>، نانجینگ<ref>Nanjing</ref>، جانگجون (چانگچون)<ref>Changchun</ref>، دالیان<ref>Dalian</ref>، هنگ‌کنگ، و بسیاری شهرهای دیگر که جمعیت آن‌ها بیشتر از ۱میلیون نفر است، ازجمله مهم‌ترین آبادی‌های آن به‌شمار می‌آیند. کشور وسیع چین عمدتاً اقلیمی معتدل دارد و فاصله از اقیانوس، ارتفاع و عرض جغرافیایی از عوامل مؤثر در آب و هوای آن به‌شمار می‌آید. بیشتر بارندگی‌های چین در تابستان روی می‌دهد و از اردیبهشت تا شهریور به درازا می‌کشد. دمای شهر پکن در دی ماه ۴.۵ـ درجۀ سانتی‌گراد و در تیرماه ۲۶ درجۀ سانتی‌گراد است و میانگین بارندگی سالانۀ آن به ۶۲۳ میلی‌متر می‌رسد. نواحی شمال شرقی چین و نیز بخش‌های شرقی فلات تبت و جنوب رود جانگ از جنگل درختان پهن‌برگ پوشیده شده و کرانه‌های جنوبی را درختان کرنا مستور کرده‌اند. پوشش بخش شمالی رود جانگ را درختان سخت‌چوب و برگ‌ریز تشکیل داده و دشت‌ها و صحراهای شمالی از گیاهان استپی پوشیده شده است. حیات وحش چین، متناسب با اقلیم آن متنوع است؛ و پستاندارانی چون یاک (گاو بومی تبت)؛ خرس پاندا در جنگل‌های بامبوی سیچوان، اسب وحشی در نواحی شمالی و غربی و نیز آهو، گرگ، شتر دوکوهان، پلنگ، ببر، بوفالو، گربۀ وحشی، و میمون حیات وحش آن را تشکیل می‌دهند.
خط ۱۲: خط ۱۲:
'''حکومت و سیاست'''. نوع حکومت چین، جمهوری توده‌ای تک‌حزبی با یک نهاد قانون‌گذاری است. کنگرۀ ملی خلق چین دارای ۲,۹۷۸ نماینده است که اعضای آن با نظارت مستقیم حزب کمونیست چین و برای یک دورۀ پنج‌ساله انتخاب می‌شوند. اعضای کنگرۀ مزبور رئیس‌جمهور و معاون او را برای مدت پنج سال برمی‌گزینند.
'''حکومت و سیاست'''. نوع حکومت چین، جمهوری توده‌ای تک‌حزبی با یک نهاد قانون‌گذاری است. کنگرۀ ملی خلق چین دارای ۲,۹۷۸ نماینده است که اعضای آن با نظارت مستقیم حزب کمونیست چین و برای یک دورۀ پنج‌ساله انتخاب می‌شوند. اعضای کنگرۀ مزبور رئیس‌جمهور و معاون او را برای مدت پنج سال برمی‌گزینند.


'''مردم و تاریخ.''' جمعیت چین حدود ۱,۳۳۹,۷۲۴,۸۵۲ نفر است (۲۰۱۰) و تراکم نسبی آن به&nbsp;۱۴۰ نفر در کیلومتر مربع می‌رسد. روند افزایش جمعیت این کشور&nbsp;۰.۸ درصد است و چینی‌ها ۹۲ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. ۷۱ درصدشان بدون مذهب‌اند و ۶۴ درصد از آنان در روستاها به‌سر می‌برند و زبان رسمی آنان چینی ماندارین<ref>Mandarin Chinese</ref> است. میانگین امید به زندگی در این کشور ۷۰ سال است و ۷۰ درصد از بزرگسالان آن باسوادند. چین از کهن‌ترین کشورهای جهان است و یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری را دارد. نخستین مراحل تمدن چینی در درّۀ هوانگ و در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفت. خاندان سلطنتی شانگ<ref>Shang</ref> که از ۱۵۰۰ـ ۱۰۶۶پ‌م بر چین فرمانروایی داشته‌اند، نخستین الفبا و آیین نگارش چینی را تدوین کردند و رویدادهای زمان خود را به‌ثبت رساندند. خاندان جو<ref>Zhou</ref> (قرن ۱۱ تا ۸پ‌م) بر وسعت قلمرو خود افزودند و آیین تائوئیسم<ref>Taoism</ref> و کنفوسیوس<ref>Confucianism</ref> را در کشور رواج دادند. دیوار بزرگ<ref>great wall</ref> چین را خاندان چین<ref>Ch’in </ref> در حدود ۲۱۵پ‌م ساختند و خاندان هان<ref>Han</ref> نگرش به‌سوی غرب را در برنامه کار خود قرار دادند و با ایران و روم ارتباط برقرار کردند. مغولان در ۱۲۷۹م سراسر چین را تصرف کردند و شهر خانبالق را، که بعدها به پکن معروف شد، به پایتختی برگزیدند. مارکو پولو<ref>Marco Polo </ref> سیاح ونیزی، در زمان قوبلای قاآن<ref>Kublai Khan</ref>، از سلسلۀ یوان<ref>Yuan  </ref>، به چین سفر کرد و آیین اسلام هم در این زمان در چین رواج یافت و باروت و قطب‌نما از چین به اروپا برده شد. پرتغالی‌ها در ۱۵۵۷ وارد چین شدند و ماندگاه<ref>settlement</ref> ماکائو<ref>Macau</ref> را تأسیس کردند و هلندی‌ها و انگلیسی‌ها نیز در ۱۶۰۶ به این سرزمین راه یافتند. چین در روزگاران سلطنت خاندان چینگ<ref>Ching</ref> (منچو<ref>Manchu</ref>) به اوج عظمت و اقتدار رسید و این خاندان منچوری، مغولستان، تایوان، تبت و ترکستان را ضمیمۀ خاک خود کرد. چینی‌ها که از شمار روز افزون اروپاییان و اعمال نفوذ آنان بیمناک بودند، در جنگ تریاک<ref>Opium War</ref> (۱۸۳۹ـ۱۸۴۲) مغلوب انگلیسی‌ها شدند و بندرهای کانتون<ref>Canton</ref> و شانگهای و چند بندر دیگر را به روی آنان گشودند. جنگ دوم چین و انگلستان (۱۸۵۶ تا ۱۸۶۰) بر قدرت و نفوذ اروپاییان، به‌ویژه انگلیسی‌ها، افزود و فرمانروایان چینی آلت دست بیگانگان شدند. چین در جنگ ۱۸۹۵ مغلوب ژاپن شد و تایوان و کره را از دست داد. نفوذ روزافزون اروپاییان که امریکایی‌ها نیز به آن‌ها افزوده شده بودند، خشم مردم را برانگیخت و موجب قیام مشت‌زنان<ref>Boxer Rebellion</ref> شد که به زیان چین پایان یافت و سلسلۀ چینگ در آستانۀ سقوط قرار گرفت. جمهوری‌خواهان و چینی‌های ناراضی به رهبری دکتر سون یات‌سن، خاندان چینگ را برانداختند و سون یات‌سن را به ریاست جمهوری چین برگزیدند و حزب کومین‌تانگ<ref>Kuomintang </ref> (ملیّون) را تأسیس کردند. با مرگ دکتر سون یات‌سن (۱۹۲۵)، ژنرال جیانگ کای‌شک<ref>Jiang Kaishek</ref> رهبری حزب کومین‌تانگ را برعهده گرفت و ملیّون بر چین حاکم شدند. کمونیست‌ها که از روی کارآمدن ملیّون ناراضی بودند به مخالفت با جیانگ کای‌شک برخاستند و جنگ میان کمونیست‌ها و ملیون را آغاز کردند. ژاپن با استفاده از این فرصت منچوری را تصرف کرد و در جنگ ۱۹۳۷ بیشتر نواحی اقتصادی و مهم چین را نیز اشغال کرد. با پایان‌یافتن جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵) ژاپن به ناچار چین را تخلیه کرد؛ کمونیست‌ها و ملیون دوباره رو در روی هم قرار گرفتند و آتش جنگ داخلی بار دیگر شعله‌ور شد. ملیّون چین، که از حمایت امریکایی‌ها بهره‌مند بودند، در مقابل فشار کمونیست‌ها تاب نیاوردند و در ۱۹۵۰ به جزیرۀ تایوان پناه بردند و دولت چین ملی را در آن‌جا تأسیس کردند. کمونیست‌ها نیز جمهوری خلق چین را در ۱۹۴۹ پایه‌گذاری کردند و مائو تسه‌تونگ<ref>Mao Zedong</ref>، رهبر کمونیست‌ها، ریاست جمهوری کشور را برعهده گرفت. چین کمونیست در جنگ کره مداخله کرد، در ۱۹۵۰ تبت را تصرف کرد، و در ۱۹۵۴ نخستین قانون اساسی این کشور بعد از روی کارآمدن کمونیست‌ها تدوین و تصویب شد. این کشور در ۱۹۶۴ اولین بمب هسته‌ای خود را آزمایش کرد و نخستین فضانورد چینی نیز در ۲۰۰۴ به فضا رفت و چین رفته‌رفته موقعیت راستین خود را به‌دست آورد و در ردیف یکی از قدرت‌های اقتصادی و نظامی جهان جا گرفت. نیز ← [[چین،_انقلاب|چین،_انقلاب]]
'''مردم و تاریخ.''' جمعیت چین حدود 1,408,280,000 نفر است (۲۰۲۴) و تراکم نسبی آن به ۱۴۷ نفر در کیلومتر مربع می‌رسد. روند افزایش جمعیت این کشور&nbsp;۰.۸ درصد است و چینی‌ها ۹۲ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. ۷۱ درصدشان بدون مذهب‌اند و ۶۴ درصد از آنان در روستاها به‌سر می‌برند و زبان رسمی آنان چینی ماندارین<ref>Mandarin Chinese</ref> است. میانگین امید به زندگی در این کشور ۷۰ سال است و ۷۰ درصد از بزرگسالان آن باسوادند. چین از کهن‌ترین کشورهای جهان است و یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری را دارد. نخستین مراحل تمدن چینی در درّۀ هوانگ و در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفت. خاندان سلطنتی شانگ<ref>Shang</ref> که از ۱۵۰۰ـ ۱۰۶۶پ‌م بر چین فرمانروایی داشته‌اند، نخستین الفبا و آیین نگارش چینی را تدوین کردند و رویدادهای زمان خود را به‌ثبت رساندند. خاندان جو<ref>Zhou</ref> (قرن ۱۱ تا ۸پ‌م) بر وسعت قلمرو خود افزودند و آیین تائوئیسم<ref>Taoism</ref> و کنفوسیوس<ref>Confucianism</ref> را در کشور رواج دادند. دیوار بزرگ<ref>great wall</ref> چین را خاندان چین<ref>Ch’in </ref> در حدود ۲۱۵پ‌م ساختند و خاندان هان<ref>Han</ref> نگرش به‌سوی غرب را در برنامه کار خود قرار دادند و با ایران و روم ارتباط برقرار کردند. مغولان در ۱۲۷۹م سراسر چین را تصرف کردند و شهر خانبالق را، که بعدها به پکن معروف شد، به پایتختی برگزیدند. مارکو پولو<ref>Marco Polo </ref> سیاح ونیزی، در زمان قوبلای قاآن<ref>Kublai Khan</ref>، از سلسلۀ یوان<ref>Yuan  </ref>، به چین سفر کرد و آیین اسلام هم در این زمان در چین رواج یافت و باروت و قطب‌نما از چین به اروپا برده شد. پرتغالی‌ها در ۱۵۵۷ وارد چین شدند و ماندگاه<ref>settlement</ref> ماکائو<ref>Macau</ref> را تأسیس کردند و هلندی‌ها و انگلیسی‌ها نیز در ۱۶۰۶ به این سرزمین راه یافتند. چین در روزگاران سلطنت خاندان چینگ<ref>Ching</ref> (منچو<ref>Manchu</ref>) به اوج عظمت و اقتدار رسید و این خاندان منچوری، مغولستان، تایوان، تبت و ترکستان را ضمیمۀ خاک خود کرد. چینی‌ها که از شمار روز افزون اروپاییان و اعمال نفوذ آنان بیمناک بودند، در جنگ تریاک<ref>Opium War</ref> (۱۸۳۹ـ۱۸۴۲) مغلوب انگلیسی‌ها شدند و بندرهای کانتون<ref>Canton</ref> و شانگهای و چند بندر دیگر را به روی آنان گشودند. جنگ دوم چین و انگلستان (۱۸۵۶ تا ۱۸۶۰) بر قدرت و نفوذ اروپاییان، به‌ویژه انگلیسی‌ها، افزود و فرمانروایان چینی آلت دست بیگانگان شدند. چین در جنگ ۱۸۹۵ مغلوب ژاپن شد و تایوان و کره را از دست داد. نفوذ روزافزون اروپاییان که امریکایی‌ها نیز به آن‌ها افزوده شده بودند، خشم مردم را برانگیخت و موجب قیام مشت‌زنان<ref>Boxer Rebellion</ref> شد که به زیان چین پایان یافت و سلسلۀ چینگ در آستانۀ سقوط قرار گرفت. جمهوری‌خواهان و چینی‌های ناراضی به رهبری دکتر سون یات‌سن، خاندان چینگ را برانداختند و سون یات‌سن را به ریاست جمهوری چین برگزیدند و حزب کومین‌تانگ<ref>Kuomintang </ref> (ملیّون) را تأسیس کردند. با مرگ دکتر سون یات‌سن (۱۹۲۵)، ژنرال جیانگ کای‌شک<ref>Jiang Kaishek</ref> رهبری حزب کومین‌تانگ را برعهده گرفت و ملیّون بر چین حاکم شدند. کمونیست‌ها که از روی کارآمدن ملیّون ناراضی بودند به مخالفت با جیانگ کای‌شک برخاستند و جنگ میان کمونیست‌ها و ملیون را آغاز کردند. ژاپن با استفاده از این فرصت منچوری را تصرف کرد و در جنگ ۱۹۳۷ بیشتر نواحی اقتصادی و مهم چین را نیز اشغال کرد. با پایان‌یافتن جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵) ژاپن به ناچار چین را تخلیه کرد؛ کمونیست‌ها و ملیون دوباره رو در روی هم قرار گرفتند و آتش جنگ داخلی بار دیگر شعله‌ور شد. ملیّون چین، که از حمایت امریکایی‌ها بهره‌مند بودند، در مقابل فشار کمونیست‌ها تاب نیاوردند و در ۱۹۵۰ به جزیرۀ تایوان پناه بردند و دولت چین ملی را در آن‌جا تأسیس کردند. کمونیست‌ها نیز جمهوری خلق چین را در ۱۹۴۹ پایه‌گذاری کردند و مائو تسه‌تونگ<ref>Mao Zedong</ref>، رهبر کمونیست‌ها، ریاست جمهوری کشور را برعهده گرفت. چین کمونیست در جنگ کره مداخله کرد، در ۱۹۵۰ تبت را تصرف کرد، و در ۱۹۵۴ نخستین قانون اساسی این کشور بعد از روی کارآمدن کمونیست‌ها تدوین و تصویب شد. این کشور در ۱۹۶۴ اولین بمب هسته‌ای خود را آزمایش کرد و نخستین فضانورد چینی نیز در ۲۰۰۴ به فضا رفت و چین رفته‌رفته موقعیت راستین خود را به‌دست آورد و در ردیف یکی از قدرت‌های اقتصادی و نظامی جهان جا گرفت. نیز ← [[چین،_انقلاب|چین،_انقلاب]]


&nbsp;
&nbsp;

نسخهٔ کنونی تا ‏۸ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۴۱

چین (China)

نقشه چین

 

موقعیت. جمهوری خلق چین در آسیای شرقی جای دارد و از شمال به مغولستان، از شمال شرقی به روسیه، از شرق به کرۀ شمالی، دریای زرد[۱] و دریای چین شرقی[۲]، از جنوب به دریای چین جنوبی[۳] و خلیج تونکن[۴] و کشورهای ویتنام، لائوس، میانمار (برمه)، هند، بوتان، و نپال، از غرب به هند، جامو و کشمیر، افغانستان، تاجیکستان، و قرقیزستان، و از شمال غرب به قزاقستان محدود شده است. مساحت چین 9,596,961 کیلومتر مربع است و شهر پکن[۵] (بِی‌جینگ) پایتخت آن است.

سیمای طبیعی. چین، سومین کشور وسیع جهان، تقریباً یک‌چهارم از قارۀ آسیا را فراگرفته و درازای آن از شرق به غرب حدود ۵هزار کیلومتر و پهنای آن از شمال به جنوب حداکثر ۴هزار کیلومتر است. فلات تبت[۶]، معروف به بام دنیا، بخش جنوب غربی کشور را شامل شده و مشخص‌ترین و چشم‌گیرترین عارضۀ طبیعی آن به شمار می‌آید. فلات مزبور، که ارتفاع آن به ۴هزار تا ۴,۵۰۰ متر می‌رسد، از جنوب به کوهستان هیمالیا[۷] می‌پیوندد و کشورهای هند و بوتان و نپال را از چین جدا می‌کند. بلندترین نقطۀ کرۀ زمین، قلّۀ اورست[۸] با ارتفاع ۸,۸۴۸ متر، در مرز نپال جا دارد و رودخانه‌های بزرگ مِکونگ[۹]، یانگ‌تسه[۱۰] (جانگ[۱۱]) و هوانگ[۱۲] (رود زرد[۱۳]) از آن سرچشمه می‌گیرند. دشت تاکلاماکان[۱۴] و حوضۀ رود تاریم[۱۵] در شمال فلات مزبور جا دارند و کوه‌های پامیر[۱۶] و تین‌ شان[۱۷] از غرب و شمال آن‌ها را محدود می‌کنند. پست‌ترین و گرم‌ترین ناحیۀ چین، گودال تورفان[۱۸]، با ارتفاع ۱۵۴ متر در شمال شرقی حوضۀ تاریم واقع است و بخش جنوب غربیِ دشت گُبی[۱۹] قسمت وسیعی از مغولستان داخلی[۲۰] را تشکیل می‌دهد. رشته‌کوه‌های داهینگ‌گان[۲۱] دشت مزبور را از شرق محدود می‌کند و دامنه‌های شرقی آن به جلگۀ آبرفتی[۲۲] منچوری[۲۳] که از نواحی مهم کشاورزی چین است منتهی می‌شود. جلگۀ چین شمالی[۲۴] در جنوب غربی جلگۀ منچوری و در ساحل غربی خلیج چیلی[۲۵] قرار گرفته و شهر پکن در شمال آن قرار دارد و رود هوانگ از حاشیۀ جنوبی آن می‌گذرد. رشته‌کوه‌های بایان هارشان[۲۶]، یا دنبالۀ شرقی فلات تبت، سرچشمۀ رودهای هوانگ و جانگ را از هم جدا می‌کند و از شرق به فلات مرکزی چین منتهی می‌شود. فلات مزبور که با درّۀ رودهای هوانگ و دادو[۲۷] قطع می‌شود، ریزابه‌های متعدد رود جانگ را تغذیه می‌کند و از جنوب به حوضۀ سیچوآن[۲۸] یا حوضۀ سرخ[۲۹] منتهی می‌شود. رود جانگ از غرب به این حوضه وارد می‌شود و از درّۀ شرقی آن بیرون می‌رود و در شمال غربی شهر شانگهای[۳۰] به دریای چین شرقی می‌ریزد. ارتفاعات آهکی وومنگ شان[۳۱] که کارست[۳۲]ها، چاهک[۳۳]ها، فرکند[۳۴]ها، روانه‌های زیرزمینی[۳۵]، و غارهای بسیاری در آن وجود دارند، دیوارۀ جنوبی حوضۀ سیچوآن را تشکیل می‌دهد. کرانه‌های چین از بریدگی‌ها و شبه‌جزیره‌ها و جزایر ساحلی بسیار پدید آمده است و شبه‌جزیرۀ لیجو[۳۶]، جزیرۀ هاینان[۳۷]، و دلتای رود جو[۳۸]، در جنوب و شبه‌جزیرۀ شاندونگ[۳۹] و خلیج چیلی در شرق، مهم‌ترین عوارض ساحلی آن هستند. چین به پنج ایالت خودگردان، ۲۲ استان و چهار ناحیۀ شهری تقسیم می‌شود و پکن، شانگهای، تیانجین[۴۰]، شنیانگ[۴۱]، ووهان[۴۲]، جونگ‌چینگ[۴۳]، گوانگجو[۴۴]، جنگدو (چنگدو)[۴۵]، شیان[۴۶]، هاربین[۴۷]، نانجینگ[۴۸]، جانگجون (چانگچون)[۴۹]، دالیان[۵۰]، هنگ‌کنگ، و بسیاری شهرهای دیگر که جمعیت آن‌ها بیشتر از ۱میلیون نفر است، ازجمله مهم‌ترین آبادی‌های آن به‌شمار می‌آیند. کشور وسیع چین عمدتاً اقلیمی معتدل دارد و فاصله از اقیانوس، ارتفاع و عرض جغرافیایی از عوامل مؤثر در آب و هوای آن به‌شمار می‌آید. بیشتر بارندگی‌های چین در تابستان روی می‌دهد و از اردیبهشت تا شهریور به درازا می‌کشد. دمای شهر پکن در دی ماه ۴.۵ـ درجۀ سانتی‌گراد و در تیرماه ۲۶ درجۀ سانتی‌گراد است و میانگین بارندگی سالانۀ آن به ۶۲۳ میلی‌متر می‌رسد. نواحی شمال شرقی چین و نیز بخش‌های شرقی فلات تبت و جنوب رود جانگ از جنگل درختان پهن‌برگ پوشیده شده و کرانه‌های جنوبی را درختان کرنا مستور کرده‌اند. پوشش بخش شمالی رود جانگ را درختان سخت‌چوب و برگ‌ریز تشکیل داده و دشت‌ها و صحراهای شمالی از گیاهان استپی پوشیده شده است. حیات وحش چین، متناسب با اقلیم آن متنوع است؛ و پستاندارانی چون یاک (گاو بومی تبت)؛ خرس پاندا در جنگل‌های بامبوی سیچوان، اسب وحشی در نواحی شمالی و غربی و نیز آهو، گرگ، شتر دوکوهان، پلنگ، ببر، بوفالو، گربۀ وحشی، و میمون حیات وحش آن را تشکیل می‌دهند.

اقتصاد. اقتصاد چین از ۱۹۷۰ به‌سوی بازار آزاد هدایت شد و بخش خصوصی مورد حمایت قرار گرفت و صنایع بزرگ و سنگین به‌صورت دولتی باقی ماند. اراضی قابل کشت چین از یک‌دهم مساحت کشور تجاوز نمی‌کند و برنج که غذای اصلی مردم است بیشتر در نواحی جنوبی کشت می‌شود. حدود یک‌سوم از مساحت چین را مراتع و چراگاه‌های وسیع تشکیل داده و انواع دام و ماکیان، فرآورده‌های دامی این کشورند. ماهی، که از غذاهای اصلی مردم چین است، بیشتر از دریاهای مجاور صید می‌شود و میزان آن به ۱۷,۲۴۰,۰۳۰ تن می‌رسد. چین از نظر منابع زیرزمینی، کشوری غنی است و آنتیموآن، زغال و نفت و گاز آن اهمیت بسیار دارند. ذخایر نفت چین ۲۴میلیارد بشکه است و ذخیرۀ گاز طبیعی آن به ۱,۳۷۰میلیارد متر مکعب بالغ می‌شود. بیشتر نیروگاه‌های چین با زغال کار می‌کنند و نیروگاه‌های برقابی[۵۱] آن در جنوب غربی کشور قرار دارند و بر شمار نیروگاه‌های هسته‌ای آن نیز همواره افزوده می‌شود. چین از نظر صنایع سبک موقعیت ممتازی دارد و کود و مواد شیمیایی، منسوجات، پوشاک، ماشین‌آلات، سیمان، آهن و فولاد، کاغذ، دوچرخه و موتورسیکلت، رادیو و تلویزیون و ابزارهای الکتریکی و الکترونیکی، لوازم خانگی، خودرو، لوکوموتیو و هواپیماهای سبک از فرآورده‌های صنعتی این کشورند.

حکومت و سیاست. نوع حکومت چین، جمهوری توده‌ای تک‌حزبی با یک نهاد قانون‌گذاری است. کنگرۀ ملی خلق چین دارای ۲,۹۷۸ نماینده است که اعضای آن با نظارت مستقیم حزب کمونیست چین و برای یک دورۀ پنج‌ساله انتخاب می‌شوند. اعضای کنگرۀ مزبور رئیس‌جمهور و معاون او را برای مدت پنج سال برمی‌گزینند.

مردم و تاریخ. جمعیت چین حدود 1,408,280,000 نفر است (۲۰۲۴) و تراکم نسبی آن به ۱۴۷ نفر در کیلومتر مربع می‌رسد. روند افزایش جمعیت این کشور ۰.۸ درصد است و چینی‌ها ۹۲ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. ۷۱ درصدشان بدون مذهب‌اند و ۶۴ درصد از آنان در روستاها به‌سر می‌برند و زبان رسمی آنان چینی ماندارین[۵۲] است. میانگین امید به زندگی در این کشور ۷۰ سال است و ۷۰ درصد از بزرگسالان آن باسوادند. چین از کهن‌ترین کشورهای جهان است و یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری را دارد. نخستین مراحل تمدن چینی در درّۀ هوانگ و در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفت. خاندان سلطنتی شانگ[۵۳] که از ۱۵۰۰ـ ۱۰۶۶پ‌م بر چین فرمانروایی داشته‌اند، نخستین الفبا و آیین نگارش چینی را تدوین کردند و رویدادهای زمان خود را به‌ثبت رساندند. خاندان جو[۵۴] (قرن ۱۱ تا ۸پ‌م) بر وسعت قلمرو خود افزودند و آیین تائوئیسم[۵۵] و کنفوسیوس[۵۶] را در کشور رواج دادند. دیوار بزرگ[۵۷] چین را خاندان چین[۵۸] در حدود ۲۱۵پ‌م ساختند و خاندان هان[۵۹] نگرش به‌سوی غرب را در برنامه کار خود قرار دادند و با ایران و روم ارتباط برقرار کردند. مغولان در ۱۲۷۹م سراسر چین را تصرف کردند و شهر خانبالق را، که بعدها به پکن معروف شد، به پایتختی برگزیدند. مارکو پولو[۶۰] سیاح ونیزی، در زمان قوبلای قاآن[۶۱]، از سلسلۀ یوان[۶۲]، به چین سفر کرد و آیین اسلام هم در این زمان در چین رواج یافت و باروت و قطب‌نما از چین به اروپا برده شد. پرتغالی‌ها در ۱۵۵۷ وارد چین شدند و ماندگاه[۶۳] ماکائو[۶۴] را تأسیس کردند و هلندی‌ها و انگلیسی‌ها نیز در ۱۶۰۶ به این سرزمین راه یافتند. چین در روزگاران سلطنت خاندان چینگ[۶۵] (منچو[۶۶]) به اوج عظمت و اقتدار رسید و این خاندان منچوری، مغولستان، تایوان، تبت و ترکستان را ضمیمۀ خاک خود کرد. چینی‌ها که از شمار روز افزون اروپاییان و اعمال نفوذ آنان بیمناک بودند، در جنگ تریاک[۶۷] (۱۸۳۹ـ۱۸۴۲) مغلوب انگلیسی‌ها شدند و بندرهای کانتون[۶۸] و شانگهای و چند بندر دیگر را به روی آنان گشودند. جنگ دوم چین و انگلستان (۱۸۵۶ تا ۱۸۶۰) بر قدرت و نفوذ اروپاییان، به‌ویژه انگلیسی‌ها، افزود و فرمانروایان چینی آلت دست بیگانگان شدند. چین در جنگ ۱۸۹۵ مغلوب ژاپن شد و تایوان و کره را از دست داد. نفوذ روزافزون اروپاییان که امریکایی‌ها نیز به آن‌ها افزوده شده بودند، خشم مردم را برانگیخت و موجب قیام مشت‌زنان[۶۹] شد که به زیان چین پایان یافت و سلسلۀ چینگ در آستانۀ سقوط قرار گرفت. جمهوری‌خواهان و چینی‌های ناراضی به رهبری دکتر سون یات‌سن، خاندان چینگ را برانداختند و سون یات‌سن را به ریاست جمهوری چین برگزیدند و حزب کومین‌تانگ[۷۰] (ملیّون) را تأسیس کردند. با مرگ دکتر سون یات‌سن (۱۹۲۵)، ژنرال جیانگ کای‌شک[۷۱] رهبری حزب کومین‌تانگ را برعهده گرفت و ملیّون بر چین حاکم شدند. کمونیست‌ها که از روی کارآمدن ملیّون ناراضی بودند به مخالفت با جیانگ کای‌شک برخاستند و جنگ میان کمونیست‌ها و ملیون را آغاز کردند. ژاپن با استفاده از این فرصت منچوری را تصرف کرد و در جنگ ۱۹۳۷ بیشتر نواحی اقتصادی و مهم چین را نیز اشغال کرد. با پایان‌یافتن جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵) ژاپن به ناچار چین را تخلیه کرد؛ کمونیست‌ها و ملیون دوباره رو در روی هم قرار گرفتند و آتش جنگ داخلی بار دیگر شعله‌ور شد. ملیّون چین، که از حمایت امریکایی‌ها بهره‌مند بودند، در مقابل فشار کمونیست‌ها تاب نیاوردند و در ۱۹۵۰ به جزیرۀ تایوان پناه بردند و دولت چین ملی را در آن‌جا تأسیس کردند. کمونیست‌ها نیز جمهوری خلق چین را در ۱۹۴۹ پایه‌گذاری کردند و مائو تسه‌تونگ[۷۲]، رهبر کمونیست‌ها، ریاست جمهوری کشور را برعهده گرفت. چین کمونیست در جنگ کره مداخله کرد، در ۱۹۵۰ تبت را تصرف کرد، و در ۱۹۵۴ نخستین قانون اساسی این کشور بعد از روی کارآمدن کمونیست‌ها تدوین و تصویب شد. این کشور در ۱۹۶۴ اولین بمب هسته‌ای خود را آزمایش کرد و نخستین فضانورد چینی نیز در ۲۰۰۴ به فضا رفت و چین رفته‌رفته موقعیت راستین خود را به‌دست آورد و در ردیف یکی از قدرت‌های اقتصادی و نظامی جهان جا گرفت. نیز ← چین،_انقلاب

 

 

سلسله‌های فرمانروایان چین
نام سلسله بنیان‌گذار مدت حكومت عنوان لاتین سلسله
شیا* یو (قهرمان فرهنگ چینی) 2200-1500پ‌م Xia (Hsia)
شانگ (یین)* تانگ (افسانه‌ای) 1500-1066پ‌م Shang (Yin)
جو ـ 1066ـ 256 پ‌م (chou) Zhou
چین شی هوانگ وی 221ـ 206 پ‌م Qin (ch'in)
هان (غربی) لیویانگ 206 پ‌م ـ 8 م Han (Western)
هان (شرقی) ـ 25ـ220 ‌م Han (Eastern)
سه‌پادشاهی ـ 220ـ265 م Three Kingdoms
تسین ـ 265ـ420 ‌م Xin (Tsin)
(دوره هرج و مرج) ـ 420ـ 581 ‌م -
سوئی یانگ چین 581ـ618 پ‌م Sui
تانگ لی یوآن 618ـ907 ‌م Tang
سلسله‌های پنجگانه - 906ـ960 ‌م Five dynasties
سونگ جائو ـ گوانگ ـ یین 960ـ1279 ‌م Sung
یوان قوبلای قاآن 1279ـ 1368 ‌م Yuan
مینگ چو یوان چانگ 1368ـ1644 ‌م Ming
چینگ (منچو) - 1644ـ1912 ‌م Qing (Manhu)
جمهوری چین - 1912ـ Republic of China
جمهوری خلق چین - 1949ـ People's Republic of China
*در تاریخ این سلسله‌ها اختلاف است      


 

  1. ↑ Yellow Sea
  2. ↑ East China Sea
  3. ↑ South China Sea
  4. ↑ Gulf of Tonkin
  5. ↑ Beijing
  6. ↑ Tibet Plateau
  7. ↑ Himalayas
  8. ↑ Everest
  9. ↑ Mekong
  10. ↑ Yangtze
  11. ↑ Chang
  12. ↑ Huang
  13. ↑ Yellow River
  14. ↑ Taklamakan
  15. ↑ Tarim River
  16. ↑ Pamir
  17. ↑ Tien Shan
  18. ↑ Turfan Depression
  19. ↑ Gobi Desert
  20. ↑ Inner Mongolian
  21. ↑ Dahinggan
  22. ↑ alluvial plain
  23. ↑ Manchuria
  24. ↑ North China Plain
  25. ↑ Gulf of Chihli
  26. ↑ Bayan Harshan
  27. ↑ Dadu
  28. ↑ Sichuan Basin
  29. ↑ Red Basin
  30. ↑ Shanghai
  31. ↑ Wumeng Shan
  32. ↑ karst
  33. ↑ sink
  34. ↑ ravine
  35. ↑ underground streams
  36. ↑ Leizhou Peninsula
  37. ↑ Hainan
  38. ↑ Zhu River
  39. ↑ Shandong Peninsula
  40. ↑ Tianjin
  41. ↑ Shenyang
  42. ↑ Wuhan
  43. ↑ Chongqing
  44. ↑ Guangzhou
  45. ↑ Chengdu
  46. ↑ Xi’an
  47. ↑ Harbin
  48. ↑ Nanjing
  49. ↑ Changchun
  50. ↑ Dalian
  51. ↑ hydro electric
  52. ↑ Mandarin Chinese
  53. ↑ Shang
  54. ↑ Zhou
  55. ↑ Taoism
  56. ↑ Confucianism
  57. ↑ great wall
  58. ↑ Ch’in
  59. ↑ Han
  60. ↑ Marco Polo
  61. ↑ Kublai Khan
  62. ↑ Yuan
  63. ↑ settlement
  64. ↑ Macau
  65. ↑ Ching
  66. ↑ Manchu
  67. ↑ Opium War
  68. ↑ Canton
  69. ↑ Boxer Rebellion
  70. ↑ Kuomintang
  71. ↑ Jiang Kaishek
  72. ↑ Mao Zedong
برگرفته از «https://wikijoo.ir/index.php?title=چین&oldid=2010290388»