کاروانسرای گمرک: تفاوت میان نسخهها
Mohammadi3 (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Mohammadi3 (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
کاروانسرای گمرک | کاروانسرای گمرک | ||
(یا: سرای شریفخان) از | (یا: سرای شریفخان) از سراهای تجاری تاریخی در مجموعه [[بازار کاشان]] است. این بنا در جناح شمالی راسته اصلی بازار، در نزدیکی میدان سنگ (فیض) و در مجاورت راسته مسگرها و بازارچه طمغاچیها قرار گرفته و پیوندی چندسویه با شریانهای اصلی دادوستد در بافت تاریخی شهر برقرار کرده است. این اثر در ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ش با شماره ۳۶۲۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. | ||
شالوده و بخش عمده کالبد کنونی بنا به دوره قاجار تعلق دارد و در اسناد و منابع مکتوب تاریخی و اسناد محلی کاشان، بانی آن با نام آقا شریف فدایی (یا آقا شریف ضرابی) از سرشناسان و بازرگانان عصر [[قاجاریه، سلسله|قاجار]] در [[کاشان، شهر|کاشان]] شناسانده شده است؛ ازاینرو، بنا در ابتدا با عنوان «سرای شریفخان» یا «سرای شریف» شهرت داشت. در روزگار قاجار با استقرار دفاتر مرکزی تشکیلات گمرکات ولایتی و ارزیابی کالاها در این مجموعه و سپس تأسیس نخستین پستخانه رسمی کاشان در آن، نقش عملکردی سرا دگرگون شد و نام آن در میان اهالی و بازرگانان به «سرای گمرک» تغییر یافت؛ نقشی که تا سالهای پس از مشروطه نیز تداوم داشت و بعدها نیز به کانون عدلبندی، انبارش و مبادله فرش دستبافت کاشان بدل گردید. | |||
کاروانسرای گمرک در زمینی | کاروانسرای گمرک در زمینی به وسعت بیش از هزار مترمربع، پیرامون صحنی مرکزی بهصورت گودالباغچه در سه ترازِ ساختمانی انتظام یافته است؛ ساماندهی فضاها بهگونهای است که طبقه زیرین شامل سردابها و فضاهای ذخیره کالا و مصونسازی اجناس از گرمای تابستان بوده، تراز میانی بر روی سکویی با ارتفاع تقریبی یک متر از کف حیاط جهت تبادل کالا و حجرههای تجار احداث شده و طبقه فوقانی به بالاخانهها، مهتابیها و دفاتر نمایندگی بازرگانان اختصاص یافته است. ارتباط سرا با ساختار پیرامونی از طریق دو معبر صورت میپذیرد؛ یک ورودی با دالانی نسبتاً کشیده به راسته بازار بزرگ متصل میشود و معبر دیگر بنا را به میدان سنگ و راستههای همجوار پیوند میدهد. | ||
از بارزترین ویژگیهای سرای گمرک، غنای تزئینات وابسته به معماری آن در میان سراهای درونشهری کاشان است. جبهههای پیرامونی بنا و پیشانی ایوانچهها با آرایههای آجرکاری، لچکیهای کاشی هفترنگ و معقلی آراسته شده و در دالان ورودی و پیرامون برخی طاقنماها، گچبریها و لایهچینیهای منقوش دیده میشود. نقاشیهای این مجموعه که نمایانگر هنر دوره قاجار است، مضامینی گوناگون چون مجلسهای بزم، شکارگاه، نبردهای کهن، نگارههای حیوانی و شمسههای اسلیمی و ختایی با رنگمایههای لاجورد، اخرا و زنگاری را در بر میگیرد؛ آثاری که در دهههای اخیر تثبیت و مرمت شده و جایگاه این سرا را فراتر از یک فضای تجاری صِرف، بهعنوان نمونهای برجسته از آمیزش معماری اقتصادی و آرایههای نگارگری قاجاری تثبیت کرده است. | |||
این | |||
[[رده:معماری]] | [[رده:معماری]] | ||
[[رده:ابنیه سنتی ایران]] | [[رده:ابنیه سنتی ایران]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۰۲
کاروانسرای گمرک
(یا: سرای شریفخان) از سراهای تجاری تاریخی در مجموعه بازار کاشان است. این بنا در جناح شمالی راسته اصلی بازار، در نزدیکی میدان سنگ (فیض) و در مجاورت راسته مسگرها و بازارچه طمغاچیها قرار گرفته و پیوندی چندسویه با شریانهای اصلی دادوستد در بافت تاریخی شهر برقرار کرده است. این اثر در ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ش با شماره ۳۶۲۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
شالوده و بخش عمده کالبد کنونی بنا به دوره قاجار تعلق دارد و در اسناد و منابع مکتوب تاریخی و اسناد محلی کاشان، بانی آن با نام آقا شریف فدایی (یا آقا شریف ضرابی) از سرشناسان و بازرگانان عصر قاجار در کاشان شناسانده شده است؛ ازاینرو، بنا در ابتدا با عنوان «سرای شریفخان» یا «سرای شریف» شهرت داشت. در روزگار قاجار با استقرار دفاتر مرکزی تشکیلات گمرکات ولایتی و ارزیابی کالاها در این مجموعه و سپس تأسیس نخستین پستخانه رسمی کاشان در آن، نقش عملکردی سرا دگرگون شد و نام آن در میان اهالی و بازرگانان به «سرای گمرک» تغییر یافت؛ نقشی که تا سالهای پس از مشروطه نیز تداوم داشت و بعدها نیز به کانون عدلبندی، انبارش و مبادله فرش دستبافت کاشان بدل گردید.
کاروانسرای گمرک در زمینی به وسعت بیش از هزار مترمربع، پیرامون صحنی مرکزی بهصورت گودالباغچه در سه ترازِ ساختمانی انتظام یافته است؛ ساماندهی فضاها بهگونهای است که طبقه زیرین شامل سردابها و فضاهای ذخیره کالا و مصونسازی اجناس از گرمای تابستان بوده، تراز میانی بر روی سکویی با ارتفاع تقریبی یک متر از کف حیاط جهت تبادل کالا و حجرههای تجار احداث شده و طبقه فوقانی به بالاخانهها، مهتابیها و دفاتر نمایندگی بازرگانان اختصاص یافته است. ارتباط سرا با ساختار پیرامونی از طریق دو معبر صورت میپذیرد؛ یک ورودی با دالانی نسبتاً کشیده به راسته بازار بزرگ متصل میشود و معبر دیگر بنا را به میدان سنگ و راستههای همجوار پیوند میدهد.
از بارزترین ویژگیهای سرای گمرک، غنای تزئینات وابسته به معماری آن در میان سراهای درونشهری کاشان است. جبهههای پیرامونی بنا و پیشانی ایوانچهها با آرایههای آجرکاری، لچکیهای کاشی هفترنگ و معقلی آراسته شده و در دالان ورودی و پیرامون برخی طاقنماها، گچبریها و لایهچینیهای منقوش دیده میشود. نقاشیهای این مجموعه که نمایانگر هنر دوره قاجار است، مضامینی گوناگون چون مجلسهای بزم، شکارگاه، نبردهای کهن، نگارههای حیوانی و شمسههای اسلیمی و ختایی با رنگمایههای لاجورد، اخرا و زنگاری را در بر میگیرد؛ آثاری که در دهههای اخیر تثبیت و مرمت شده و جایگاه این سرا را فراتر از یک فضای تجاری صِرف، بهعنوان نمونهای برجسته از آمیزش معماری اقتصادی و آرایههای نگارگری قاجاری تثبیت کرده است.