مسجد جامع اهر
مسجد جامع اهر
(یا: «مسجد جمعه») در استان آذربایجان شرقی، شهر اهر واقع شده. این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ش با شماره ثبت ۶۱۵۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. درباره پیشینه ساخت مسجد جامع اهر، منابع تاریخی و شواهد معماری نشان میدهد که بنای اولیه آن به دورههای سلجوقی و ایلخانی بازمیگردد، هرچند این مسجد در طول سدههای مختلف بارها مرمت و بازسازی شده است. به نظر میرسد در دورههای گوناگون، بخشهایی به بنا افزوده شده و ساختار آن تکامل یافته است. از جمله مهمترین نشانههای تاریخی مسجد، سنگنبشتهای است که بر فراز سردر ورودی قرار دارد و تاریخ بنا و نام بانی آن را در خود جای داده است.
مسجد جامع اهر در مجموع حدود دو هزار متر مربع مساحت دارد و از بخشهای گوناگونی همچون صحن روباز، شبستان، ورودی، اتاقهای جانبی و عناصر تزیینی تشکیل شده است. صحن مسجد، بدون در نظر گرفتن چندین اتاقی که در دو سوی سردر قرار گرفتهاند، حدود ۱۰٫۳۱ متر طول و ۵٫۲۸ متر عرض دارد و در میانه آن حوضی متناسب با ابعاد حیاط ساخته شده است. شبستان مسجد فضایی وسیع، ساده و نسبتاً کمارتفاع است که حدود ۳۰٫۶ متر طول، ۱۶ متر عرض و با احتساب گنبدها حدود 5 متر ارتفاع دارد. مهمترین ویژگی این بخش، پوشش ۲۱ گنبدی آن است؛ گنبدهایی که به نظر میرسد در دورههای مختلف به تعدادشان افزوده شده و در نتیجه، ساختار کنونی شبستان بهتدریج شکل گرفته است. این مجموعه گنبدی بر روی 14 پایه در میانه شبستان و 14 نیمپایه در اضلاع شمالی و جنوبی استوار شده و استحکام و نظم معماری بنا را به خوبی نشان میدهد. ستونهای حجیم و ساختار فشرده شبستان، فضای درونی مسجد را با حالتی آرام، سنگین و معنوی همراه کرده است. فضای داخلی شبستان به وسیله دیوارهای جداکننده به سه بخش با کاربریهای مختلف تقسیم شده است، تمامی سطوح ستونها و دیوارهای شبستان سفیدکاری شده و تنها بخشهایی از ازاره آن را سیمانکاری کردهاند. ورودی مسجد نیز از نظر معماری دارای اهمیت است. در ورودی در میان طاقنمایی آجری قرار گرفته و ازارهای ساده دارد. بر بالای آن لوحههایی دیده میشود و در لچکهای آن پنج گل نقش بسته است که به فضای سردر جلوهای هنری دادهاند.