مورچه خورت، روستا
مورچهخورْت، روستا
روستایی تاریخی و مرکز دهستانی به همین نام در بخش مرکزی شهرستان شاهینشهر و میمه در استان اصفهان است. با ارتفاع ۱,۶۷۵ متر، در دشتی در ۵۲کیلومتری شمال غربی اصفهان و ۲۷کیلومتری شمال غربی شاهینشهر، سهراهی اصفهان به میمه و اصفهان به نطنز، قرار دارد. قرارگیری در دامنههای شرقی زاگرس و پیشانی دشتهای فلات مرکزی، اقلیمی معتدل، خشک و کمباران با تابستانهای گرم و زمستانهای سرد به این منطقه بخشیده است. موقعیت ارتباطی ویژهٔ مورچهخورت در محل تلاقی راههای کاروانرو شمالی–جنوبی فلات ایران، نقشی پایدار در رونق اقتصادی و اهمیت راهبردی آن در سدههای گذشته ایفا کرده است.
مورچهخورت در تاریخ تحولات سیاسی و نظامی ایران جایگاهی تعیینکننده دارد؛ بارزترین رویداد ثبتشده در پیشینهٔ این ناحیه، «جنگ مورچهخورت» در ۲۰ ربیعالثانی ۱۱۴۲ق (نوامبر ۱۷۲۹م) است. در این نبرد سرنوشتساز، قوای قزلباش به فرماندهی نادرقلی افشار (طهماسبقلیخان، پیش از پادشاهی) سپاه اشرف افغان را در دشتهای شمالی آبادی به سختی شکست دادند. این پیروزی پس از نبرد مهماندوست دامغان، شکست نهایی اشغالگران هوتکی، آزادسازی اصفهان و بازگشت سلطنت به شاه طهماسب دوم صفوی را رقم زد.
از دیدگاه باستانشناختی، شاکلهٔ تاریخی مورچهخورت دربرگیرندهٔ دو اثر فاخر است: نخست، ارگ تاریخی مورچهخورت که کهنترین لایههای استقرار آن به قرون متقدم اسلامی و حتی دورههای پیشاسلامی بازمیگردد و در سدههای بعد باززندهسازی شده است؛ این مجموعه پس از ارگ بم از بزرگترین سازههای خشتی–گلی و قلعهروستاهای مسکونی ایران بهشمار میرود و با حصاری رفیع، هشت برج نگهبانی و عناصر درونبافتی نظیر حمام، مسجد، بازارچه و گذرگاههای مسقف انتظام یافته است. دوم، کاروانسرای شاهعباسی مورچهخورت، بنایی با پلان چهارایوانی و آجرکاریهای پیراسته از عصر صفوی که بهسبب اصالت معماری و سلامت کالبدی، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است و پیوند وثیق این مرکز جمعیتی را با شبکهٔ راههای بازرگانی عهد صفوی و قاجار بازگو میکند.