کاروانسرای گز
کاروانسرای گز
مشهور به کاروانسرای عباسی گز، از بناهای تاریخی برجسته دوره صفوی در شهر گز برخوار، واقع در ۱۸ کیلومتری شمال اصفهان است. این بنا در مسیر کهن ارتباطی اصفهان به شمال و مرکز ایران قرار داشته و بهدلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، یکی از مهمترین باراندازها و توقفگاههای تجاری و مسافری پیش از ورود به پایتخت صفوی محسوب میشده است.
پلان این بنا مستطیلشکل با ابعاد تقریبی ۹۶ در ۸۳ متر و بر پایه الگوی چهارایوانی سامان یافته است. ساختار فضایی اثر متشکل از حیاط مرکزی به ابعاد حدود ۵۰ در ۴۰ متر، اتاقها و حجرههای مسکونی پیرامون حیاط، صفهها و شترخانها (اصطبلهای سراسری) در پشت حجرههاست. در نمای بیرونی و چهار گوشه عمارت، برجهای مدور دیدهبانی قرار گرفتهاند که علاوه بر استحکامبخشی کالبدی، وظیفه تأمین امنیت کاروانیان را بر عهده داشتهاند. مصالح اصلی بهکاررفته در بنا آجر، خشت، سنگ و ملات ساروج است و سردر ورودی آن با ارتفاعی نزدیک به ۱۱ متر، آراسته به تزئینات آجرکاری و کاشیکاری معقلی است.
بنای کاروانسرای گز به دوره شاه عباس اول صفوی تعلق دارد. این اثر تاریخی در تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۳۰ با شماره ۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. همچنین در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ش (سپتامبر ۲۰۲۳)، در جریان چهلوپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، این بنا بهعنوان یکی از ۵۴ کاروانسرای شاخص در پرونده زنجیرهای «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت گردید.