کوه زایی

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی

کوه‌زایی (orogenesis)

معنای اصلی و تحت‌اللفظی آن کوه‌سازی[۱] است، اما امروزه این واژه بیشتر برای اشاره به زمین‌ساخت کوه‌سازی[۲]، در مقابل کوه‌سازی براثر فرسایش[۳]، به‌کار می‌رود. کوه‌زایی براثر حرکات صفحات صلب[۴] سازندۀ پوستۀ[۵] زمین و بخش بالایی گوشته[۶] (← زمین‌ساخت صفحه‌ای) صورت می‌گیرد. وقتی دو صفحه در حاشیۀ مخرب سنگ‌ها با یکدیگر برخورد کنند، چین می‌خورند و بالا می‌آیند. در نتیجه، رشته‌کوه‌هایی مانند هیمالیا[۷] شکل می‌گیرد. فرآیندهای همراه با کوه‌زایی عبارت‌اند از گسلیدن[۸] و روراندگی[۹] (← گسل)، چین‌خوردگی[۱۰]، دگرگونی و ژرفاگرایی (← سنگ_نفوذی). بسیاری از عوارض توپوگرافی کوه‌ها، مانند چالگاه‌ها و دره‌های Uشکل، نتیجۀ فرآیندهای غیرکوه‌زایی مانند هوازدگی، فرسایش، و یخچالش‌اند. پدیدۀ هم‌ایستایی یا بالاآمدن به‌علت شناوریِ پوستۀ زمین نیز ممکن است بر ریخت‌نگاری[۱۱] کوه‌ها اثر بگذارد.

 


  1. mountain building
  2. tectonic of mountain
  3. erosion
  4. rigid plates
  5. crust
  6. mantle
  7. Himalaya
  8. faulting
  9. thrusting
  10. folding
  11. physiography