گنبد سبز (قم): تفاوت میان نسخه‌ها

این مقبره، جنوبی‌ترین بنای باغ محسوب می‌شود. نمای بیرونی‌اش، دوازده‌ضلعی منتظم و از داخل، هشت‌ضلعی منتظمی با طاق‌نماهای تزئینی در هر ضلع است؛ به این شکل که هر ضلع داخلی به همراه دو جرز طرفین در خارج به دو ضلع تغییر شکل می‌یابد. کف بنا 1.5 متر از سطح زمین‌های مجاور پایین‌تر است. پی بنا به صورت چندوجهی و آجری است. بر فراز نخستین رگۀ راسته‌چینی بنا، طاق‌نماهایی با قابی مستطیلی در هر ضلع تعبیه شده که تا پایان قسمت دوازده‌ضلعی بنا امتداد دارد. در قسمت بالایی هر طاق‌نما با آجرچینی تزئینی، طاق‌نماها از قاب مستطیلی خارج شده و نمایی جناغی می‌یابند؛ با این تفاوت که در دو طاق‌نمای شمالی و غربی و به قرینۀ این دو، جنوبی و شرقی، پنجره‌های مستطیل‌شکلی با طاقی جناغی، قسمت فرازین این طاق‌نماها را زینت می‌بخشد. نمای خارجی این مقبره تنها تا سطح [[مقرنس]] مانده و دو پوستۀ [[گنبد (معماری)|گنبد]] آن فروریخته که در دورۀ اخیر مرمت شده است. ورودی این بنا در جبهۀ غربی واقع شده که با سه پله به داخل راه می‌دهد. گرداگرد طاق‌نماهای داخلی بنا را کتیبه‌ای سراسری فراگرفته است. بر فراز مقبره گنبد هرمی شانزده‌ترکی کار گذاشته شده است. عناصر تزئینی بنا شامل تزئینات گوناگون گچ‌بری، طاق‌نماها و طاق‌بندی‌ها، کتیبه‌ها و نقاشی روی گچ است. نقوش تزئینی گنبد بیش‌تر شامل [[اسلیمی|اسلیمی‌]]<nowiki/>ها، گل و بوته‌ها و کتیبه‌هایی شامل آیات [[قرآن]] و اسامی مقدس [[الله]] و [[علی]] است. در پیشانی طاق‌نماها هم در سراسر بنا در هر لچکی ترنجی است که بر همۀ آن‌ها صلوات کبیر نوشته شده است. همۀ کتیبه‌ها به سبک‌های مختلف خطوط [[کوفی، خط|کوفی]] و [[ثلث، خط|ثلث]] نوشته شده‌اند. براساس کتیبۀ تاریخی بنا که با خط برجستۀ  زیبای کوفی بر زمینۀ نقوش اسلیمی نوشته شده، دو تن در بقعه مدفونند: خواجه اصیل‌الدین فرزند علی صفی و دیگری فرزند وی، خواجه علی اصیل. فرد نخست فرزند نیای بزرگ خاندان صفی و عموی بانی بقعه است. وی نائب خالصه‌جات خواجه علاءالدین محمد هندو در قم بوده و فرد دوم نیز نخستین کسی از این خاندان است که بر قم و توابعش حکومت می‌کرده. بر یکی از کتیبه‌های بنا نام معمار بنا به صورت مخدوش (عمل علی بن محمد ابن علو خلو... البنا...) و  تاریخ ساختش (رجب 761ق) و بر کتیبۀ دیگری نام آرایشگر بنا (علی بن محمد بن شجاع بنا) درج شده است. این شخص دوم گچ‌بری‌های چند اثر تاریخی دیگر قم را نیز انجام داده است.

'''گنبد سوم'''  

این بنا در شمال دو بنای دیگر قرار دارد و همچنان که ذکر شد به خاطر صدمه دیدن کتیبۀ تاریخی‌اش، نام بانی و صاحب بنا و زمان دقیق ساختش مشخص نیست. این بنا از بیرون و داخل هشت‌ضلعی‌ست و از این حیث از دو بنای دیگر متمایز است. شالودۀ بنا که چون دو بنای دیگر امروزه در زیر سطح زمین‌های مجاورش قرار گرفته، هره‌های پیش‌آمده با آجر راسته است. نمای خارجی بنا مشخصات متفاوتی از دوبنای دیگر دارد: در وسط هر ضلع از اضلاع هشت‌گانه، یک ایوان صفه‌دار به عرض 2.10، عمق یک و ارتفاع 7 متر ساخته شده است که طرفین هریک از آن‌ها را دو طاق‌نمای کوچک در بر گرفته. در بخش بالایی بدنۀ هشت‌ضلعی، استوانه‌ای شانزده‌ضلعی با کمی عقب‌نشینی  از سطح بدنه تعبیه شده که گنبد شانزده‌ترک منشوری بقعه بر فرازش مستقر شده. تنها ورودی بنا با درگاهی مستطیل‌شکل و طاقی نیزه‌دار در جبهۀ شمالی قرار دارد. این در از طریق ایوانی کم‌عمق به داخل بنا راه می‌دهد. بر هریک از اضلاع هشت‌گانل داخل بنا طاق‌نمایی عمیق و مرتفع ساخته شده.عرض طاق‌نماها 2.10، عمقشان 1.20 و ارتفاعشان 7 متر است. به جز ازارۀ آجری دیوارهای داخلی، باقی دیوار داخل تا زیر طوق گنبد با گچ‌کاری برجستۀ چندرنگ پوشیده شده که در حال حاضر بخش‌های زیادی از آن فرو ریخته است. ارتفاع گنبد شمالی در حدود 12 متر است. تزئینات این بنا نیز چون دو بقعۀ دیگر مفصل و گوناگون است. اگرچه عمدۀ اکثر محققان این بنا را مقدم بر دو بنای پیشین و متعلق به حدود سال‌های 715 تا 765ق می‌دانند، اما از لحاظ مشخصات مشترک معماری به نظر می‌رسد که هرسه بنا متعلق به یک دوره و خاندتن صفی بوده‌اند.