سپندارمذگان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
سپندارمذگان (Sepandarmazgan) | سپندارمذگان (Sepandarmazgan) | ||
(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشنهای باستانی ایران در تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند (روز 5 اسفندماه در گاهشماری یزدگردی و 29 بهمن در گاهشماری خورشیدی). تا سدههای اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه میکردهاند) در روز 5 اسفندماه برگزار میشده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. زردشتیان در این روز به بیابانهای اطراف شهر میرفتند و در حرکتی جمعی هرچه حشرۀ موذی میدیدند، میکشتند (به این دلیل آن را جشن برزیگران نیز میگفتهاند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیههای ناب و پربها میدادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم | (یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشنهای باستانی ایران در تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند (روز 5 اسفندماه در گاهشماری یزدگردی و 29 بهمن در گاهشماری خورشیدی). تا سدههای اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه میکردهاند) در روز 5 اسفندماه برگزار میشده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. زردشتیان در این روز به بیابانهای اطراف شهر میرفتند و در حرکتی جمعی هرچه حشرۀ موذی میدیدند، میکشتند (به این دلیل آن را جشن برزیگران نیز میگفتهاند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیههای ناب و پربها میدادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده. به دلیل اینکه در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش میکردند و دوشیزگان همسران خود را برمیگزیدند به آن «مردگیران» نیز میگفتهاند. | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۱: | ||
در گاهشماری زردشتیان هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان میخواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ اهورامزدا بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست و سوم هم مخصوص آفریدگار بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ فروهر) مینامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آبها، خورشید، ماه، تیر (باران)، گوش (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را میگذاشتند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام مهر/میترا و روز بیستم را به نام بهرام میخواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر میشد، آن روز را جشن میگرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان میخواندند. از جمله، بر این اساس در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان میگرفتند. تا سدههای اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه میکردهاند) در روز 5 اسفندماه برگزار میشده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. | در گاهشماری زردشتیان هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان میخواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ اهورامزدا بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست و سوم هم مخصوص آفریدگار بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ فروهر) مینامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آبها، خورشید، ماه، تیر (باران)، گوش (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را میگذاشتند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام مهر/میترا و روز بیستم را به نام بهرام میخواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر میشد، آن روز را جشن میگرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان میخواندند. از جمله، بر این اساس در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان میگرفتند. تا سدههای اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه میکردهاند) در روز 5 اسفندماه برگزار میشده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. | ||
'''واژهشناسی و تبارشناسی''' | |||
همچنان که در آغاز گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار میشده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا بهصورت سپِنتا آرمَیتی آمده است و آن را میتوان «بجااندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر خردمندی، کمالاندیشی و بردباری، مهمترین ویژگیای که در متون آیین زردشتی و خاصه اوستا برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشتوکار، چراگاهها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زایندگی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن اینکه سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سهگانۀ باور زردشتی (اسپندارمذ، خرداد و امرداد) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و عفیف و شوهردوست و خیرخواه نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشتهاند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابانهای اطراف شهر میرفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی میپرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه میکردند و دوشیزگان همسران خود را برمیگزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن ولنتاین میگذرد، توجه جدیدی به جشنهای باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد توجه قرار گرفته است. | |||