سپندارمذگان: تفاوت میان نسخه‌ها

(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران در تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند (روز 5 اسفندماه در گاهشماری یزدگردی و 29 بهمن در گاهشماری خورشیدی). تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص سپندارمذ و گرامیداشت او بوده، که بر روی زمین، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. زردشتیان در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی جمعی هرچه حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (به این دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح ابوریحان بیرونی در آثار الباقیة عن القرون الخالیة، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. گمان می‌رود که کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در منزل‌ آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.