آتشگاه
آتشگاه Fire Temple/Atashgah (Isfahan, Iran)
| آتشگاه اصفهان | |
|---|---|
| نام فارسی | آتشگاه اصفهان |
| کشور | ایران |
| استان | اصفهان |
| موقعیت | 7کیلومتری غرب اصفهان در بلوک ماربین (سر راه اصفهان به نجفآباد) |
| کاربری | آتشكده |
| مشخصات معماری | دارای خشتهای بزرگ متصل شده با ملاط رس و قطعات نی |
| زمان ساخت | ساسانيان |
کهنترین اثر تاریخی شهر اصفهان، روی قلۀ کوهی به همین نام در ۷کیلومتری غرب اصفهان در بلوکِ مارْبین بر سر راه اصفهان به نجفآباد. آتشکدۀ مشهور دورۀ ساسانی بود که در قرنهای اولیه اسلامی دایر بود و نویسندگانی مانند مسعودی، ابن خردادبه، ابن حوقل و مافَرّوخی شرح آن را در کتابهای خود آوردهاند. این مجموعه در منابع تاریخی کهن با نامهای «دژ مهربین» یا «ماربین» نیز شناخته میشود و موقعیت راهبردی آن بر فراز پشتهای منفرد و مشرف بر رودخانه زایندهرود، امکان دیدهبانی و تسلط بصری بر سراسر جلگه اصفهان را فراهم میساخته است.
از خشتهای عظیم که با ملاط رس و قطعات نی به یکدیگر متصل شدهاند تشکیل و در دورۀ اسلامی به آن قسمتهایی افزوده شده است. کاربرد ساقههای نی در میان ردیفهای خشت، برای پیوند محکمتر اجزای سازه و جلوگیری از شکست لایههای بنا تحت فشار وزن دیوارهها بوده است. ساختار معماری این محوطه شامل بخشهای متعددی مانند تالارهای گرداگرد تپه، پلکانهای تراشیدهشده در بستر سنگ کوه، و بقایای اتاقهای ستوندار است که سامانهای دفاعی و آیینی را در شیبهای مختلف تپه شکل دادهاند. در بلندترین نقطه این کوه، ساختمانی هشتضلعی و مدور از خشت دیده میشود که با هشت درگاه و دریچه به دشت پیرامون پیوند میخورد و باستانشناسان آن را جایگاه اصلی برافروختن و پاسداری از آتش آیینی میدانند.
این اثر نخستینبار در اویل سده بیستم میلادی از سوی پژوهشگرانی چون ویلیامز جکسن و سپس با بررسیهای معمارانی نظیر آندره گدار، ماکسیم سیرو و کلاوس شیپمن به شکلی روشمند و علمی نقشهبرداری و توصیف شد. یافتههای لایهنگاری و گونهشناسی مصالح، تداوم زیست در این محوطه را از دوران کهن تا عصر ساسانی و حتی پناهگیری گروههایی چون اسماعیلیان را در اواخر سده پنجم هجری تأیید میکند. آتشگاه اصفهان در تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۳۰ش با شماره ثبت ۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.