مسجد جارچی
مسجد جارچی
(معروف به مسجد جارچی‌باشی) از آثار تاریخی و شاخص دوره شاه عباس اول صفوی در اصفهان است که در قلب بازار بزرگ و در محدوده خیابان حکیم، کوچه باغ قلندرها و راسته بازار گلشن قرار دارد. این بنا در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۱۶ش با شماره ۲۹۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بانی این عمارت مذهبی، ملک‌سلطان جارچی‌باشی بود؛ منصبی اداری و درباری در تشکیلات صفوی که وظیفه اعلان و ابلاغ عمومی فرمان‌ها و احکام شاهی را در میدان‌ها و کانون‌های شهری بر عهده داشت.
بر پایه کتیبه کاشی‌کاری سردر اصلی مسجد، تاریخ احداث بنا سال ۱۰۱۹ق ثبت گردیده است. این کتیبه به خط ثلث برجسته و به قلم خوشنویس پرآوازه عهد صفوی، عبدالباقی تبریزی معروف به صحیفی شیرازی یا صحیفی جوهری، کتابت شده و در متن آن، نام شاه عباس اول و بانی اثر، ملک‌سلطان جارچی‌باشی، جاودانه شده است. مسجد در بافتی متراکم و کاملاً وابسته به راسته بازار بنا شده و به همین سبب فاقد صحن و حیاط روباز متداول در معماری مذهبی ایران است؛ الگویی درون‌گرا که ساختار اصلی آن بر یک شبستان سرپوشیده زمستانه متمرکز است.
طاق‌ها و سقف شبستان روی ستون‌های محکم و ضخیم آجری قرار گرفته‌اند و جداره‌های داخلی آن با ازاره‌ها و کتیبه‌های کاشی‌کاری معرق و هفت‌رنگ با نقوش گیاهی، گل و بته و اسلیمی بر زمینه رنگ‌های فیروزه‌ای و لاجوردی تزئین یافته است. یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این مسجد وجود دو محراب تراشیده‌شده از سنگ مرمر یکپارچه است؛ روشی در ساخت‌وساز که در مساجد شلوغ بازار برای پاسخ‌گویی به کثرت جمعیت نمازگزاران یا اقامه هم‌زمان نماز با امامت پیش‌نمازان متعدد پیش‌بینی می‌شد. ورودی مسجد دری چوبی و قدیمی دارد و در راهروی ورودی آن یک سنگاب کهن و یکپارچه دیده می‌شود؛ روی این سنگاب متنی آمده که نشان می‌دهد برای حضرت عباس (ع) وقف شده و برای جلوگیری از جابه‌جایی یا دزدیده‌شدن، روی آن نفرین‌نامه‌ای هم نوشته‌اند. بخش‌هایی از پوشش طاق و سقف بنا در سده 14ش بر اثر فرسایش دچار آسیب گردید که در ادوار بعد زیر نظر کارشناسان مرمت و احیا شد.