مسجد شیخ علی خان

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی

مسجد شیخ علی خان

(معروف به مسجد خان) از آثار تاریخی شاخص دوره صفوی در شهر اصفهان است که در محدوده خیابان ملک و در محله تلواژگان که بعدها به نام محله شیخ علی‌خان شهرت یافت جای دارد. این بنای مذهبی و باارزش در تاریخ ۲۰ آبان ۱۳۷۷ش با شماره ثبت ۲۱۵۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این مسجد در سال ۱۰۹۰ق به فرمان شیخ علی‌خان زنگنه، وزیر اعظم پرنفوذ و نامدار شاه سلیمان یکم صفوی، بنیان نهاده شد. شیخ علیخان زنگنه که نزدیک به دو دهه سکان صدارت عظمای دربار صفوی را در دست داشت، از رجال بسیار فعال در عرصه آبادانی و ساخت فضاهای عام‌المنفعه به شمار می‌رفت و در دوران خدمت خود علاوه بر این مسجد، مجموعه‌ای گسترده از مدارس علمیه، حمام‌ها، کاروانسراها و رباط‌های متعدد را در اصفهان و دیگر راه‌های ارتباطی ایران برپا ساخت.

از دیدگاه ویژگی‌های معماری و آرایه‌های وابسته به آن، مسجد شیخ علی‌خان ساختاری اصیل و متناسب با نیازهای عبادی محلی دارد. برخلاف بسیاری از بناهای تشریفاتی پایتخت صفوی که سراسر پوشیده از کاشی‌های هفت‌رنگ و معرق هستند، در تزئینات این مسجد بیشتر بر هنر آجرکاری و اجرای پیوندهای دقیق آجری تکیه شده و استفاده از تزئینات کاشی به صورت محدودتر صورت گرفته است. بر کتیبه ایوان شمالی بنا، خطوطی به قلم ثلث بر جای مانده که به دست کاتب عصر صفوی، عباس المولوی، نگاشته شده و سند تاریخی ارزشمندی از ساخت و احداث این مکان در اواخر سده 11ق به شمار می‌رود. این مسجد به عنوان اثری ثبت‌شده در فهرست میراث ملی، نمادی از الگوی ساخت مساجد درباری در بافت‌های محله‌ای عهد شاه سلیمان صفوی است که هویت تاریخی و کالبدی خود را در بافت کهن شهر اصفهان حفظ کرده است.