مسجد مقصود بیک

از ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی

مسجد مقصودبیک

(به سبب مجاورت با تکیه تاریخی ظلمات، به «مسجد ظلمات» نیز شهرت دارد) از شاهکارهای معماری و کتیبه‌نگاری اوایل عهد صفوی در اصفهان است. این بنا در ضلع شمال شرقی میدان نقش جهان و در ابتدای کوچه تکیه ظلمات واقع شده است.

بنای مسجد در سال ۱۰۱۰ق (۹۸۱ش) به دستور مقصودبیک، از مباشران توانگر و ناظران بیوتات سلطنتی در دربار شاه عباس یکم صفوی، پی‌افکنده شد. با وجود ابعاد نه‌چندان گسترده در مقایسه با مساجد جامع پیرامون میدان، این اثر به سبب تناسبات دقیق فضایی و ظرافت فوق‌العاده در کاشی‌کاری معرق، جایگاهی ممتاز در معماری عصر صفوی دارد.

شاخص‌ترین بخش مسجد، محراب نفیس و پرکار آن در ضلع جنوبی است که به کتیبه‌ای ممتاز به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی لاجوردی آراسته گردیده است. نگارش این کتیبه به قلم خطاط نام‌آوازه دربار، علیرضا عباسی تبریزی، انجام گرفته است. در اسناد و متون تاریخ هنر ثبت است که مهارت و زیبایی چشمگیر این اثر چنان مورد تحسین و توجه شاه عباس یکم قرار گرفت که وی در پی آن، نگارش کتیبه‌های اصلی بنای باشکوه مسجد شیخ لطف‌الله را به علیرضا عباسی سپرد.

علاوه بر ارزش‌های معماری و آرایه‌های کاشی‌کاری، این مسجد دارای پیشینه‌ای ویژه در تاریخ خوشنویسی ایران است؛ در حجره‌ای کوچک واقع در پشت هشتی ورودی و مجاورت صحن، آرامگاه میرعماد حسنی قزوینی، استاد بی‌بدیل خط نستعلیق قرار دارد. تدفین میرعماد در مسجدی که کتیبه اصلی آن اثر رقیب و هم‌عصر پرآوازه‌اش، علیرضا عباسی است، این مکان تاریخی را به پیوندگاهی منحصر‌به‌فرد از هنر کتیبه‌نگاری و خوشنویسی سده 11ق تبدیل کرده است.