کلیسای مریم مقدس (تبریز)
کلیسای مریم مقدس (تبریز)
کلیسای مریم مقدس به عنوان قدیمیترین و بزرگترین مرکز عبادی ارمنیان در استان آذربایجان شرقی، شهر تبریز، محله تاریخی مقصودیه و در منطقهای موسوم به «دیکباشی» واقع شده. پیشینه این مکان مقدس به قرنها پیش بازمیگردد؛ به طوری که حتی مارکو پولو، جهانگرد نامدار سده 13م، در نوشتههای خود به شکوه این کلیسا اشاره کرده است. اگرچه ساختمان اولیه بر اثر زمینلرزه بزرگ تبریز در سال ۱۱۵۸ خورشیدی ویران گشت، اما بلافاصله بر روی بقایای دیوارهای کهن و با حفظ اصالت تاریخی، به سبک معماری دوران صفوی بازسازی شد. این بنا با دیوارهای سنگی استوار و گنبدی باوقار، تلفیقی از هنر معماری سنتی ارمنی و مهارت معماران ایرانی است که توانستهاند بنایی مقاوم در برابر حوادث طبیعی خلق کنند.
در بررسی ابعاد فنی و ساختاری، این کلیسا دارای تالاری مستطیلیشکل است که طول آن ۱۶ متر و عرض آن به ۱۴ متر میرسد. یکی از ویژگیهای برجسته معماری این بنا، وجود ناقوسخانهای است که بر فراز 4 ستون قطور مربعشکل بنا شده و ناقوس کلیسا را در دل خود جای داده است. این ستونهای استوار، بار سقف و گنبد را به دوش میکشند و در عین حال، به فضای داخلی ابهتی دوچندان میبخشند. طراحی هوشمندانه این ستونها و طاقهای متصل به آنها، نشان از درک بالای معماران آن زمان از توازن و استحکام بنا دارد. فضای داخلی کلیسا با ظرافتهای هنری خیرهکنندهای آراسته شده است. در بخش زیرین طاقهایی که بر روی چهار ستون اصلی قرار گرفتهاند، نقاشیهای دیواری نفیسی به چشم میخورد که صحنههایی از کتاب مقدس (انجیل) را روایت میکنند. این تصاویر با رنگهایی گیرا، داستانهایی از زندگی حضرت عیسی (ع) و حضرت مریم (س) را به تصویر کشیدهاند و فضایی روحانی و سرشار از آرامش را برای نیایشگران فراهم میآورند. در بالای در وردی، روی کتیبه مرمری کوچکی، به خط و زبان ارمنی تاریخ تأسیس کلیسا نوشته شده است و در ورودی اصلی آن، هشت ستون سنگی اتاقی را شکل دادهاند که روی آن دو ناقوس کلیسا نصب شده است.
این اثر در مهر 1381ش، بهعنوان یکی از آثار ملی ایران با شماره 6176 بهثبت رسیده است. امروزه به عنوان میراثی مشترک، مورد تکریم و توجه همگان قرار دارد و حفظ آن، صیانت از تاریخ تمدن و رواداری دینی در سرزمین ایران محسوب میشود.