گورستان آخماقیه
گورستان آخماقیه
گورستان تاریخی در آذربایجان شرقی در مسیر ارتباطی میان تبریز و شهرستان اسکو، در دامنه ارتفاعات سهند واقع شده. این محوطه باستانی که بازتابدهنده بخشی از هویت فرهنگی و اعتقادی ساکنان این منطقه در سدههای میانی اسلامی است، به دلیل دارا بودن سنگنگارهها و تندیسهای سنگی منحصربهفرد، همواره مورد توجه باستانشناسان و پژوهشگران تاریخ هنر قرار داشته است. اهمیت این مکان نه تنها در قدمت مزارها، بلکه در هنر سنگتراشی و نمادپردازیهایی است که بر روی قبور آن حک شده و گویای وضعیت اجتماعی و باورهای معنوی مردمان آن روزگار، بهویژه در دوران ایلخانی تا صفوی است.
شاخصترین ویژگی بصری و نمادین گورستان آخماقیه، وجود تندیسهای سنگی به شکل قوچ است که با ظرافتی خاص از سنگهای یکپارچه تراشیده شدهاند. این قوچهای سنگی در فرهنگ کهن آذربایجان نماد قدرت، باروری و شجاعت بودهاند و غالباً بر مزار پهلوانان، جنگاوران یا شخصیتهای با نفوذ محلی نصب میشدند. علاوه بر این تندیسها، کتیبههایی با خط ثلث و نسخ بر روی سنگقبرهای صندوقی شکل دیده میشود که حاوی آیاتی از قرآن کریم، اشعار مذهبی و اطلاعاتی درباره صاحب مزار هستند. بزرگترین این سنگها متعلق به قبر خواجه امین الدین صدقه است که در حاشیه بالای دیوارههای آن عبارت ذیل با خط ثلث زیبایی بطور برجسته نقر گردیده است: هذا تربه الصدرالعظم، صاحب الانعام و الاحسان، موفق الخیرات، مربی العلماء والفقراء، کافی المهمات الخلایق، عمادالحاج و الحرمین، خواجه امین الدین صدقه رحمه الله علیه توفی فی عاشر شعبان المعظم سنه اثنی عشر و سبعمائه (۱۰ شعبان سال ۷۱۲ه.ق).
از نگاه تحلیل تاریخی، این گورستان تنها یک محل برای تدفین مردگان نبوده، بلکه به عنوان یک سند زنده از مهاجرتها و استقرارهای انسانی در حاشیه کوهستان سهند شناخته میشود. بسیاری از مورخان بر این باورند که نوع حجاریها و اسامی موجود بر سنگها، حکایت از حضور عارفان و سالکانی دارد که در قرون هفتم و هشتم هجری این منطقه را به عنوان خانقاه یا محل اعتکاف خود برگزیده بودند.