بقعه پیر بکران
بقعه پیربکران
در شهر پیربکران از توابع شهرستان فلاورجان در استان اصفهان واقع شده و از یادمانهای شاخص معماری دوره ایلخانی در فلات مرکزی ایران بهشمار میآید. این بنا که بر مزار محمد بن بکران، از عالمان و عارفان سده هشتم هجری بنا شده است، افزون بر کارکرد مذهبی و مقبرهای، نمونهای ممتاز از سبک معماری آذری و تحولات تزئینی در اوایل سده هشتم هجری است.
ساخت این مجموعه در بازه زمانی سالهای ۷۰۳ تا ۷۱۲ق و در دوران سلطنت الجایتو صورت پذیرفته است. مطالعات تاریخی نشان میدهد که این بنا در زمان حیات محمد بن بکران بهعنوان مدرسهای برای تدریس و اعتکاف وی (چلهخانه) مورد استفاده بوده و پس از وفات او به آرامگاه تغییر کاربری یافته است.
سازمان فضایی بقعه پیربکران شامل یک ایوان بلند، فضای آرامگاه و اتاقهای جانبی است که با ساختاری متقارن و بر پایه الگوی فضایی مکتب ایلخانی طراحی شدهاند. شاخصترین عنصر معماری این بنا، ایوان مرتفع آن است که با بهرهگیری از تکنیکهای پیشرفته آجرچینی و پوششهای گچی، تناسبات عمودی بنا را تشدید کرده است. در دل این ایوان، یکی از نفیسترین محرابهای گچبریشده ایران قرار دارد که با نقوش اسلیمی و کتیبههای کوفی و ثلث، اوج هنر گچبری دوره ایلخانی را به نمایش میگذارد. تزئینات آجری بنا نیز در ترکیب با کاشیکاریهای فیروزهای، تداوم سنتهای معماری بومی را در کنار نوآوریهای دوره ایلخانی بازتاب میدهد.
این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ش با شماره ۱۰۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. وضعیت کالبدی این بقعه، بهویژه در بخش ایوان و محراب، نشاندهنده توجه به جزئیات سازهای و هنری در طراحی بناهای آرامگاهی آن دوران است. این مجموعه نهتنها از دیدگاه تاریخی، بلکه بهلحاظ مطالعات سبکشناسی در معماری مذهبی ایران پیش از دوران صفویه، سندی اصیل و قابلاتکا محسوب میشود.