باباقاسم اصفهانی
باباقاسم اصفهانی
از مشایخ، عارفان و مدرسان نامدار سدهٔ 8ق در اصفهان است که در روزگار ایلخانان و دوران انتقال قدرت به آلمظفر میزیست. شهرت و نفوذ معنوی او در تکوین یکی از کانونهای فعال علمی و آیینی در محلهٔ طوقچی اصفهان نقشی بنیادین داشت، بهگونهای که یادگارها و نام او تا روزگار کنونی در جغرافیای تاریخی این شهر بر جای مانده است.
حیات باباقاسم همزمان با دورهای از تاریخ فرهنگی اصفهان بود که در تاریخنگاری محلی به «عصر باباها» شهرت دارد. از سدههای هفتم و هشتم تا اوایل عهد صفوی، واژهٔ بابا عنوان و لقبی احترامآمیز بود که از سوی مردم و سالکان به پیران طریقت، عارفان متشرع و پیشوایان معنوی اطلاق میشد؛ شخصیتهایی چون بابارکنالدین، بابافولاد، بابانوش و باباقاسم که هر یک در محلات مختلف اصفهان خانقاه، لنگر یا حوزهای برای ارشاد عامه و تربیت شاگردان داشتند. این مشایخ نهتنها در هدایت باطنی مریدان خود نقشآفرین بودند، بلکه به سبب پایگاه اجتماعی و معنوی گسترده، پناهگاه و مرجع فکری و معیشتی طبقات مختلف جامعه به شمار میرفتند.
از تاریخ دقیق زادروز و جزئیات دوران جوانی باباقاسم آگاهی مستندی در دست نیست، اما بر پایهٔ اسناد تاریخی و کتیبههای برجامانده، وی در دهههای نخستین سدهٔ هشتم هجری در اوج شهرت و فعالیت علمی و سلوکی قرار داشته است. او از مشایخی بود که میان علوم ظاهری و حقایق عرفانی پیوند برقرار میکرد و در محلهٔ طوقچی به تدریس معارف دینی و تربیت مریدان میپرداخت. حسن شهرت، مراتب فضل و زهد وی موجب جلب توجه رجال و بزرگان آن روزگار گردید. یکی از برجستهترین ارادتمندان و مریدان او، خواجه سعیدالدین سلیمان، فرزند شرفالدین ابوالحسن بن طالوت دامغانی، از دولتمردان و اشراف دانشمند عصر ایلخانی بود. خواجه سلیمان برای فراهم آوردن فضایی شایسته جهت برپایی حلقههای درس و وعظ استاد، در سال ۷۲۵ق بنیادی آموزشی در محلهٔ طوقچی پیافکند که به مدرسهٔ باباقاسم شهرت یافت و بعدها در عهد صفوی با عنوان مدرسهٔ امامیه شناخته شد. حضور باباقاسم در این مدرسه، آن را به یکی از پویاترین مراکز آموزش معارف دینی در اصفهان تبدیل کرد.
باباقاسم اصفهانی پس از سالها ارشاد، تدریس و خدمت به جامعهٔ شهری اصفهان، در سال ۷۴۰ق دار فانی را وداع گفت. پیکر او با احترام فراوان در زمینهای مجاور همان مدرسهای که سالها کانون تدریسش بود، به خاک سپرده شد. یک سال پس از درگذشت او، در سال ۷۴۱ق، خواجه سلیمان دامغانی به پاس احترام به جایگاه معنوی استاد خویش، آرامگاهی با گنبد هرمیِ هشتترک بر فراز مزار وی بنا کرد. اعتبار و محبوبیت باباقاسم چنان در حافظهٔ جمعی مردم اصفهان ریشه دواند که کوی و برزن پیرامون مزار او تا قرنها بعد با عنوان «کوی باباقاسم» خوانده شد و نام او به عنوان نمادی از فرزانگی و تصوف اخلاقی در تاریخ کهن این شهر به ثبت رسید.