حمام شاه (اصفهان)
حمام شاه (اصفهان)
از بناهای تاریخی متعلق به دوره صفوی در اصفهان است که در میدان امام (نقش جهان)، بازار مخلص و در مجاورت بانک سپه قرار دارد. این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ش با شماره ثبت ۷۶۴۹ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نام این بنا نشاندهندۀ پیوند آن با مجموعههای حکومتی و شهری دورۀ شکوفایی اصفهان در عصر صفوی است. این حمام در مجاورت بازار و میدان اصلی شهر احداث شده تا هم نیاز بهداشتی جمعیت شهری و بازرگانان را پاسخ دهد و هم در قالب شبکهای از خدمات عمومی، کارکردی پایدار در زندگی روزمرۀ شهر ایفا کند.
از منظر معماری، حمام شاه در چارچوب الگوی رایج حمامهای ایرانی طراحی شده است؛ الگویی که بر ساماندهی مرحلهبهمرحله فضاها برای کنترل دما و رطوبت استوار است. ورود به بنا از مسیر دالانهای غیرمستقیم انجام میشود تا از تبادل ناگهانی هوای بیرون با بخشهای گرم داخل جلوگیری شود. پس از آن، سربینه بهعنوان فضای میانی، محل تعویض لباس و مکث قرار میگیرد و سپس با عبور از میاندر، گرمخانه و فضاهای شستوشو و خزینههای آب سازمان مییابد. این توالی فضایی علاوه بر کارکرد بهداشتی، با ایجاد گذار تدریجی دما، آسایش حرارتی کاربران را تضمین میکرده است.
در ساخت این حمام، مصالحی مانند آجر و سنگ در کنار ملاتهای مقاوم در برابر رطوبت، بهویژه ساروج، کاربرد داشته و پوششهای طاقی و گنبدی برای استحکام و ایجاد دهانههای مناسب بدون نیاز به ستونهای باربر ضخیم در میان فضا به کار رفته است. نورگیری بنا نیز غالباً از طریق نورگیرهای سقفی (جامخانه) انجام میشود؛ راهکاری که ضمن تأمین روشنایی طبیعی، از اتلاف گرما جلوگیری میکند. با توجه به جایگاه حکومتی و موقعیت استراتژیک حمام در بازار مخلص، تزئینات معماری از جمله کاربندیها، گچبریها و کاشیکاریها در بخش سربینه به کار رفته که به خوانایی و هویت بصری بنا افزوده است.