سد شادروان
| پل شادِروان | |
|---|---|
| نام فارسی | پل شادِروان |
| کشور | ایران |
| نام‌های دیگر | بند قیصر |
| موقعیت | روی رودخانۀ دِز، استان خوزستان، شهر شوشتر |
| کاربری | کشاورزی، آشامیدنی، نیروگاهی |
| مشخصات معماری |
دارای ۴۴ دهانه بزرگ و ۴۳ دهانه کوچک بوده که امروزه بقایای آن شامل ۹ دهانه در سمت شمال و ۲۸ دهانه در بخش جنوبی عرض پی‌ها: ۷ متر، پهنای دهانه‌های آبرو: ۸ متر و ارتفاع آن از سطح تاج تا کف: ۱۰ متر |
| زمان ساخت | دوره ساسانی |
| سازنده | اسیران رومی |
پل شادِروان
پل بر روی رودخانۀ دز، استان خوزستان، شهر شوشتر. پل مزبور را اسیران رومی به فرمان شاپور اول ساسانی ساختند. والریانوس امپراتور یا قیصرِ اسیر روم در ساخت این پل شرکت داشت، به‌همین سبب آن را بند قیصر نیز نامیده‌اند.
پل-بند تاریخی شادروان شوشتر، به عنوان یکی از کهن‌ترین شاهکارهای مهندسی جهان، در دوران باستان روی رودخانه خروشان دز (و در برخی منابع شاخه‌های مرتبط با کارون و نهر داریون) بنا شده است. این سازه شگفت‌انگیز در اصل دارای ۴۴ دهانه بزرگ و ۴۳ دهانه کوچک بوده که امروزه بقایای آن شامل ۹ دهانه در سمت شمال و ۲۸ دهانه در بخش جنوبی چشم‌نوازی می‌کند. طول این پل حدود ۵۰۰ متر تخمین زده می‌شود و وسعتی فراتر از عرض بستر طبیعی رودخانه دارد.
در معماری بی‌نظیر این بند، طراحی قوس‌ها به گونه‌ای است که دو قوس محدب رو به سمت جریان آب (شرق) و یک قوس مقعر در جهت جریان آب قرار گرفته‌اند؛ هندسه‌ای که هرچند تا حدودی تابع بستر طبیعی رودخانه است، اما آن را در زمره نخستین بندهای قوسی تاریخ قرار می‌دهد. عرض پی‌های این سازه ۷ متر، پهنای دهانه‌های آبرو ۸ متر و ارتفاع آن از سطح تاج تا کف به ۱۰ متر می‌رسد. در ساختار این اثر از سنگ لاشه‌های مقاوم، سنگ‌های تراش‌خورده و بست‌های فلزی استحکام‌بخش به همراه ملات ساروج و خاکستر بهره گرفته شده است. فرآیند ساخت این بند عظیم که سه سال به طول انجامید، شامل فرش کردن کف رودخانه از «بند میزان» تا «شادروان» با سنگ‌های منظم و اتصال آن‌ها با بست‌های آهنی بوده است؛ واژه «شادروان» نیز به همین معنای فرشی گرانبها و منقش اشاره دارد که کف رودخانه را پوشانده بود.
در گذشته، آسیاب‌های آبی متعددی در کنار این پل-بند فعالیت داشتند که چرخش پره‌های آن‌ها با نیروی جریان آب تنظیم می‌شد. همچنین در ضلع شرقی و محل ورود پل به محدوده شهری، سردر آجری باابهتی خودنمایی می‌کرد که عبورومرور از زیر آن انجام می‌گرفت. هدف اصلی از احداث این سازه عظیم، بالا آوردن سطح آب، آرام کردن جریان خروشان رودخانه و هدایت کنترل‌شده آن به سمت نهر داریون جهت آبیاری زمین‌های کشاورزی میان‌آب بوده است؛ شاهکاری مهندسی که آثار باشکوه آن همچنان پابرجا و یادآور عظمت تمدن کهن ایران زمین است.