مسجد ساروتقی
مسجد ساروتَقی
یکی از آثار ارزشمند و زیبای دوره صفوی در شهر اصفهان است که در بافت تاریخی شهر، حوالی بازارچه حسن‌آباد و هم‌جوار با امامزاده احمد قرار دارد. این اثر کهن که در دی‌ماه ۱۳۱۰ش با شماره ۱۱۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، یادگار میرزا محمدتقی تبریزی، ملقب به ساروتقی ( ـ۱۱۵۵ق) ، صدراعظم پرنفوذ دوران شاه صفی و شاه عباس دوم محسوب می‌شود. کتیبه سردر ورودی مسجد که به دست خوشنویس نامدار عصر صفوی، محمدرضا امامی اصفهانی، نگاشته شده، با تاریخ ۱۰۵۳ق، نام بانی و شاه وقت را در خود جای داده و سندی اصیل از آن دوران است که اندکی پیش از قتل ساروتقی تکمیل شده است.
طراحی مسجد ساروتقی در مقیاسی کوچک و صمیمی انجام شده و از نبوغ معماری آن دوره در بهره‌گیری از فضاهای محدود حکایت دارد. حیاط بنا شکلی هندسی دارد و در میان هر ضلع آن ایوانی قرار گرفته که با نماهای آجری ساده و بی‌پیرایه آراسته شده است. یکی از نکات جالب‌توجه در این مسجد، تفاوت آن با الگوی رایج مساجد در نحوه ورود به فضای نمازخانه است؛ چرا که برخلاف بسیاری از بناهای مذهبی که ورودی آن‌ها در راستای قبله قرار دارد، ورود به گنبدخانه در اینجا عمود بر محور قبله طراحی شده تا فضایی آرام و دور از رفت و آمدهای بیرونی فراهم شود.
فضای داخلی گنبدخانه، تضاد هنری زیبایی با نمای بیرونی مسجد ایجاد کرده است. در حالی که در نمای صحن شاهد ساده‌گرایی و استفاده از آجر هستیم، سطح زیر گنبد با نقاشی‌های ظریف و پرکار زرنگار (طلاکاری‌شده) پوشیده شده که در نوع خود از نمونه‌های شاخص و کم‌نظیر مساجد محلی اصفهان به شمار می‌رود. محراب بنا در سطحی پایین‌تر از نمازخانه و خود نمازخانه نیز کمی بالاتر از کف حیاط قرار گرفته که نشان از دقت معمار در تفکیک حوزه‌های فضایی و ایجاد سلسله‌مراتب در بنا دارد. امروزه این مسجد همچنان کارکرد مذهبی خود را حفظ کرده و در اوقات شرعی پذیرای نمازگزاران است و به‌عنوان بخشی از هویت تاریخی محله حسن‌آباد نگهداری می‌شود.