میرجاوه، شهرستان
میرجاوه، شهرستان (County) Mirjaveh
| میرجاوه، شهرستان | |
|---|---|
| استان | سیستان و بلوچستان |
| بخش | مرکزی، لادیز و ریگ ملک |
| جمعیت | 45,357نفر (1395ش) |
| موقعیت | منطقۀ سرحد استان سیستان و بلوچستان |
| نوع اقلیم | گرم و خشک |
| ارتفاع از سطح دریا | 835متر (مرکز شهرستان) |
| تولیدات و صنایع مهم | کشاورزی؛ خرما |
| برخی بناهای مهم | گورستان تاریخی هفتادمُلّا؛ قلعه-تپۀ لادیز؛ ساختمان ادارۀ پست؛ ساختمان قدیمی گمرک |
| نام لاتین | Mirjaveh |
| شهر ها و آبادی های مهم | میرجاوه. لادیز، ریگ ملک |
واقع در منطقۀ سرحد استان سیستان و بلوچستان، به مرکزیت اداری شهر میرجاوه. مشتمل است بر سه بخش مرکزی (شامل دهستان انده و حومه) به مرکزیت شهر میرجاوه، لادیز (شامل دهستانهای لادیز، تمین و جونآباد) به مرکزیت شهر لادیز، و ریگ ملک (شامل دهستانهای ریگ ملک و تهلاب) به مرکزیت شهر ریگ ملک؛ و حدود 200 روستا.
موقعیت و جغرافیای طبیعی
یکی از گذرگاههای مرزی اصلی بین ایران و پاکستان و یکی از قدیمیترین گمرکات کشور، با بیش از 100سال قدمت، در شرق این شهرستان است و علاوه بر آن خط راهآهن پاکستان، در مسیر کویته به زاهدان، از این شهرستان میگذرد. گذرگاه مرزی میرجاوه (یا نقطهٔ مرزی میل ۷۲) مهمترین گذرگاه مرزی بین ایران و پاکستان است که در ۱۲کیلومتری شهر میرجاوه و مجاور شهرک تفتان پاکستان و 90کیلومتری جنوب شرق زاهدان قرار دارد. این گذرگاه از طریق راهآهن، ایران را به پاکستان و شبهقاره هند متصل میکند. فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران در این گذرگاه هنگ مرزی دارد. میرجاوه در شمال تا شمال غرب با شهرستان زاهدان، در غرب با شهرستان تفتان، در جنوب با شهرستان خاش و در شرق با پاکستان محدود شده است. این شهرستان با پاکستان حدود 130کیلومتر مرز مشترک دارد. مساحت میرجاوه 6,054کیلومترمربع، ارتفاع مرکز آن از سطح دریا 835متر و از لحاظ اقلیمی جزو مناطق گرم و خشک است. در قسمت جنوب و جنوبغرب میرجاوه و در بخش لادیز، کوهستانی در ادامۀ قله تفتان کشیده شده است. این کوهستان از قلۀ شهسواران با ارتفاع 3,500متر در بخش لادیز و در مسیر خاش - زاهدان آغاز شده و شامل ارتفاعات خارستان، انجرک و گزند است و سپس به تفتان منتهی میشود. در این بخش کوهستانی که دارای آبوهوای معتدلتر و منابع آبی غنیتری است، کشاورزی و باغداری نسبت به مناطق دیگر شهرستان رونق بیشتری دارد.
مردمشناسی و اقتصاد
براساس سرشماری سراسری سال 1395ش، جمعیت این شهرستان 45,357نفر است؛ برپایۀ اطلاعات مرکز آمار ایران، از این رقم حدود 25درصد ساکن سه شهر و 75درصد روستانشینانند. اهالی این شهرستان از طوایف بلوچ حنفیمذهب، بهویژه از طایفههای ریگی، میربلوچزهی، گمشادزهی، تمندانی و ترشابی هستند. با وجود اینکه این شهرستان در منطقهای خشک با میزان بارندگی بسیار کمتر از مناطق دیگر ایران، در شمال شرق کوههای تفتان و در منطقهای بیابانی و تپهماهوری واقع شده، به لطف چند رودخانۀ کوچک (چون تهلاب)، و چند قنات و چاه عمیق، مهمترین محل درآمد مردم آن کشاورزی و باغداری است. مهمترین محصولات کشاورزی میرجاوه شامل خرما، گندم، جو، گیاهان علوفهای، محصولات جالیزی، کلزا، زرشک، حبوبات و برخی میوههای تابستانی میشود.
تاریخچه
میرجاوه در زبان بلوچی به معنی «جایگاه میر» و در ارتباط با میربولان ریگی است. شهر و منطقۀ میرجاوه به یاد میربولان ریگی، از سرداران بلوچ نادرشاه در فتح هند، به این نام خوانده میشود. نادرشاه به خاطر نقش میربولان در این پیروزی، منطقۀ میرجاوه را به او اهدا کرد. میرجاوه در اولین تقسیمات کشوری معاصر ایران ابتدا از توابع شهرستان خاش بود و پس از تشکیل شهرستان زاهدان، از سال 1332ش به عنوان یکی از بخشهای این شهرستان شناخته شد و دارای دو دهستان لادیز و تمین بود. آبادی میرجاوه پس از شروع به کار خط راهآهن کویته - زاهدان در نقطۀ مرزی دو کشور ایران و پاکستان و با احداث مجموعههایی از ساختمانهای اداری و دولتی و شخصی (در دورۀ حضور و اشغال سرحد بلوچستان توسط انگلیسیها در سالهای پیش از جنگ جهانی اول و چندسال پس از آن) گسترش یافت. میرجاوه در سال 1361ش به شهر و در اسفندماه 1391ش با انتزاع بخش میرجاوه از شهرستان زاهدان به شهرستان ارتقا پیدا کرد. دو شهر دیگر میرجاوه، ریگ ملک و لادیز نیز به ترتیب در سالهای 1397 و 1398ش ایجاد شدهاند.
آثار تاریخی
گورستان تاریخی هفتادمُلّا با چندصدسال قدمت در روستای روپس بالا از توابع بخش لادیز و قلعه-تپۀ لادیز مربوط به دورۀ ساسانیان - اوایل دورۀ اسلامی در شهر لادیز به ترتیب در سالهای 1380 و 1381ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاند. همچنین دو ساختمان اداری شهر میرجاوه (مربوط به اواخر دورۀ قاجار) نیز ثبت ملی شدهاند: ساختمان ادارۀ پست و ساختمان قدیمی گمرک. درۀ رود لادیز، در نزدیکی روستای بَنگان، در عصر پارینهسنگی محل اسکان و تجمع گروههای انسانی بوده است و ابزارهای سنگی پیش از تاریخی بهدستآمده از آنجا حدود ۲۰۰هزار سال قدمت دارد.