مناره باغ قوشخانه
مناره باغ قوشخانه
در گویش محلی «مناره باقوشخانه» خوانده میشود و در برخی منابع با نامهای مناره طوقچی و مناره علی بن سهل نیز از آن یاد شده است، در شمال محله تاریخی جویباره اصفهان، در مجاورت میدان قدس و در نزدیکی دروازه کهن طوقچی جای گرفته است. این بنا در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۱۷ش با شماره ثبت ۳۱۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بنای کنونی بازمانده یکی از دو منارهای است که در دو سوی مسجدی به نام مصلی استقرار داشتهاند؛ مسجدی که در منابع تاریخی با عناوین مسجد باباسوخته، مسجد عمر و مسجد سلطان ابوسعید بهادرخان از آن یاد شده و امروز نشانهای از آن بر جای نمانده است. مناره مقابل بر پایه تحلیل تزئینات و شیوه ساخت، به سده 8ق و دوره ایلخانان تعلق دارد.
وجه تسمیه بنا به همجواری آن با یکی از باغهای سلطنتی عصر شاه عباس یکم صفوی بازمیگردد. «قوشخانه» به مکانی اطلاق میشد که پرندگان شکاری مورد استفاده در شکارهای سلطنتی در آن نگهداری میشدند و همین مجاورت سبب شد مناره نیز به این نام شهرت یابد. نام طوقچی برگرفته از نزدیکی بنا با دروازه طوقچی است و عنوان علی بن سهل نیز از همسایگی آن با آرامگاه علی بن سهل راهب گرفته شده است.
مناره آجری و مدور است و ارتفاع آن حدود ۳۸ متر گزارش شده است. بدنه بنا با تکرار مارپیچ واژه «اللهاکبر» به خط کوفی بنایی به رنگ فیروزهای بر زمینه آجری، همراه با نقوش اسلیمی و ختایی، آراسته شده است؛ الگویی که در میان منارههای باقیمانده اصفهان کمنظیر به شمار میرود. در بخش بالایی، کتیبهای به شکل گردنبند با خط ثلث سفید معرق بر زمینه نقوش آجری قرار داشته که بخشهای عمده آن در گذر زمان فروریخته است. راهپلکان درونی بنا ساختاری متعارف دارد و تناسبات عمودی بنا بهروشنی از مهارت سازندگان در توازن میان بلندی و استحکام سازهای حکایت میکند.
اهمیت این مناره تنها در ارزش معماری آن نیست؛ پیوند فضایی و تاریخی بنا با مسجد مصلی، آرامگاه علی بن سهل و باغ و دروازه سلطنتی قوشخانه، آن را به سندی معتبر در شناخت ساختار شهری و کاربریهای سلطنتی اصفهان در دورههای گوناگون بدل کرده است. گواهی مکتوب از این مجموعه، توصیف و نقاشی اوژن فلاندن، معمار و خاورشناس فرانسوی، است که در سده 13ق از اصفهان بازدید کرد و از مسجد باباسوخته با گنبد و مناره کاشیکاریشده یاد کرده و نماهای درخشان آن را با نقوش ستارهای سبز و سفید بر زمینه لاجوردی و نقوش مارپیچ مناره به تفصیل وصف نموده است؛ توصیفی که اهمیت آن در آن است که وضعیت بنا را پیش از آسیبهای سدههای متأخر مستند ساخته است.
در سال ۱۳۸۵ش سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اقدام به استحکامبخشی سازه، ترمیم مقرنسکاری، مرمت گنبد مناره و بازسازی کاشیکاری سطوح و راهپلهها نمود. مناره باغ قوشخانه امروزه در شمار بازماندههای شاخص دوره ایلخانی در اصفهان قرار دارد و بخشی از منظومه منارههای تاریخی این شهر به شمار میرود. نیز ← باغ قوش خانه