تیمچه ملک التجار
| تیمچه ملکالتجار | |
|---|---|
| نام فارسی | تیمچه ملکالتجار |
| کشور | ایران |
| استان | اصفهان |
| موقعیت | راستۀ شرقی بازار بزرگ |
| کاربری | تجاری |
| مشخصات معماری | مجموعهای از بناهای تیمچه، سرا و بهاربند |
| زمان ساخت | 1322هق |
| سازنده | محمدابراهیم ملکالتجار |
تیمچه ملک التجار Timche Malekottojar
مجموعهبنایی متعلق به دورۀ قاجار، در بازار بزرگ اصفهان. این اثر در جبهه پیوند میان راسته بازار قیصریه و بازار دروازه اشرف و در راستۀ شرقی بازار بزرگ، کمی جلوتر از بازار زرگرها و عصارخانۀ شاهی واقع شده است. این بنا در اوایل سده 14ق (سال ۱۳۲۲ق /۱۲۸۳ش و ۱۹۰۴م) توسط محمدابراهیم ملکالتجار، از رجال و بازرگانان بنام عصر مشروطه، واقف موقوفات بزرگی چون «انگورستان ملک» و از پیشگامان حفاظت از ابنیه صفوی در برابر موج تخریبهای ظلالسلطان، بنا شده و از زیباترین و درعینحال کاملترین تیمچههای بازار بزرگ است. در کتیبۀ اشعار فارسی دالان ورودی و سردر تیمچه، که از کاشی خشتی با خط نستعلیق زرد بر زمینه لاجوردی ساخته شده، اشعاری از میرزا ابوالقاسم طرب اصفهانی (فرزند همای شیرازی) نگاشته شده که مصراع پایانی آن بر پایه حساب ابجد، تاریخ ۱۳۲۲ق را بازمینماید؛ کتیبهای که به تصریح استاد جلالالدین همایی، نظم و خط آن اثر طبع و قلمِ والدش (میرزا ابوالقاسم طرب) بوده است. این اثر در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ش بهعنوان یکی از آثار ملی ایران با شماره ثبت ۹۰۶۵ به ثبت رسیده است.
مشخصات بنا
مجموعه از بناهای تیمچه، سرا و بهاربند تشکیل شده است که به صورت پیدرپی بر روی یک محور قرار گرفتهاند. فضای میانی تیمچه، که مهمترین قسمت مجموعه است، به اندازۀ دو طبقه ارتفاع دارد و با طاقهای رسمیبندی پوشیده شده است. حجرههایی در دو طبقه (هر طبقه 10 حجره، به صورت قرینه)، پیرامون این فضا تعبیه شده است. نمای این فضا با ترکیبی از آجر و کاشی تزیین شده، که با پنجرههای چوبیِ پرکار حجرهها، فضایی زیبا و قابل توجه پدید آورده است. تیمچه توسط یک ورودی که در شرق آن قرار گرفته به بازار متصل میشود، سرا در میانۀ این مجموعۀ سهتایی واقع است و صحن مستطیلشکل کوچکی در میانه دارد. رواقهایی در دو طبقه بر گرد این صحن میگردند و دسترس حجرهها از طریق آنهاست. قسمتی از سقف این رواق در میانۀ طبقۀ دومِ اضلاعِ صحن حذف شده و بدین ترتیب، در حجم صحن گشایش و تنوع ایجاد گردیده است. فضای درونی تیمچه با راهروی یک اشکوبهای در ضلع غربی و درست در روبروی راهروی ورودی، به سرا متصل میشود. بنای بهاربند، سرای کوچک و سادهای است که در کنار این سرا قرار گرفته و بازارچهای از بین آنها میگذرد.
از جمله تزیینات به کار رفته در این تیمچه، کاشی معقلی، کاشی معرق و کتیبههای کاشی هفترنگ است. حجرههای تیمچه با ارسیهای چوبی کار شدهای پوشانده شده است. کاربندیهای سقف تیمچه نیز با کاشی معرق آراسته شده است.