گنبد باز: تفاوت میان نسخهها
DaneshGostar (بحث | مشارکتها) (جایگزینی متن - '\\3' به '<!--3') |
Mohammadi3 (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
گُنبد باز <br> | گُنبد باز <br> | ||
یکی از شاخصترین یادمانهای [[معماری]] دوره [[صفویه|صفوی]] است که بر فراز یکی از صخرههای مرتفع [[کرکس، کوهستان|رشتهکوه کرکس]] در جنوبغربی [[نطنز، شهر|شهر نطنز]] در ارتفاعی نزدیک به دو هزار متر از [[سطح دریا]] احداث شده است. این بنای منفرد و چشمگیر، با شماره ۶۴۴ در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۴۶ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. | |||
پیشینه تاریخی و احداث این سازه در تواریخ روزگار صفوی بازتاب یافته است. بر اساس گزارش محمود بن هدایتالله افوشتهای نطنزی در کتاب ''نقاوتالآثار فی ذکر الأخیار''، [[شاه عباس کبیر|شاهعباس اول صفوی در]] سال ۱۰۰۱ق و در جریان سفر از [[اصفهان، شهر|اصفهان]] به [[قزوین، شهر|قزوین]]، در حوالی نطنز به شکار پرداخت. در این میان، باز شکاری دستآموز و مورد علاقه شاه معروف به «باز لَوَند» در پی صید به چاهی سقوط کرد و تلف شد. شاهعباس در اندوه از دست رفتن این پرنده، دستور داد تا بر فراز کوهستان یادمانی مقبرهمانند برای آن برپا دارند و این فرمان به اهتمام نجمالدین محمود بیک، حاکم وقت نطنز، به اجرا درآمد. | |||
ساختار بنا با توجه به بستر نامساعد و شیبدار کوهستانی، نمونهای برجسته از مهارتهای سازهای عهد صفوی بهشمار میرود. معماران ابتدا صفه یا تختگاهی مدور به قطر تقریبی ۱۰٫۵ متر با استفاده از سنگهای لاشه و ملات گچ بر فراز قله پدید آوردهاند تا بستری افقی و مستحکم برای پیریزی فراهم شود. بنای اصلی گنبد از [[آجر]] و [[گچ]] ساخته شده و نقشهای هشتضلعی دارد. هر ضلعِ این هشتضلعی مشتمل بر درگاهی با طاق هلالی و ایوانچهای است که گشودگی کامل به اطراف ایجاد کرده و ضمن کاهش فشار بادهای شدید کوهستانی بر بدنه سازه، دید ۳۶۰ درجه به مناظر پیرامون میبخشد. | |||
در داخل بنا و در ضلعی از آن، پلکانی مارپیچ تعبیه شده است که دسترسی به بخشهای بالاتر و سقف را میسر میسازد. در مرکز پوشش مدور سقف نیز دریچهای تعبیه شده که به تأمین روشنایی و تهویه درونی کمک میکند. ایستایی پایدار این حجم هشتوجهی آجری بر روی لبه پرتگاههای سنگی و دوام آن در برابر تکانههای محیطی و فرسایش اقلیمی طی سدههای متمادی، گنبد باز نطنز را به یکی از آثار متمایز و ارزشمند در حوزه معماری مقبرهای و یادمانی ایران تبدیل کرده است. | |||
<br><!--36135200--> | <br><!--36135200--> | ||
[[رده:جغرافیای ایران]] | [[رده:جغرافیای ایران]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۶
گُنبد باز
یکی از شاخصترین یادمانهای معماری دوره صفوی است که بر فراز یکی از صخرههای مرتفع رشتهکوه کرکس در جنوبغربی شهر نطنز در ارتفاعی نزدیک به دو هزار متر از سطح دریا احداث شده است. این بنای منفرد و چشمگیر، با شماره ۶۴۴ در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۴۶ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پیشینه تاریخی و احداث این سازه در تواریخ روزگار صفوی بازتاب یافته است. بر اساس گزارش محمود بن هدایتالله افوشتهای نطنزی در کتاب نقاوتالآثار فی ذکر الأخیار، شاهعباس اول صفوی در سال ۱۰۰۱ق و در جریان سفر از اصفهان به قزوین، در حوالی نطنز به شکار پرداخت. در این میان، باز شکاری دستآموز و مورد علاقه شاه معروف به «باز لَوَند» در پی صید به چاهی سقوط کرد و تلف شد. شاهعباس در اندوه از دست رفتن این پرنده، دستور داد تا بر فراز کوهستان یادمانی مقبرهمانند برای آن برپا دارند و این فرمان به اهتمام نجمالدین محمود بیک، حاکم وقت نطنز، به اجرا درآمد.
ساختار بنا با توجه به بستر نامساعد و شیبدار کوهستانی، نمونهای برجسته از مهارتهای سازهای عهد صفوی بهشمار میرود. معماران ابتدا صفه یا تختگاهی مدور به قطر تقریبی ۱۰٫۵ متر با استفاده از سنگهای لاشه و ملات گچ بر فراز قله پدید آوردهاند تا بستری افقی و مستحکم برای پیریزی فراهم شود. بنای اصلی گنبد از آجر و گچ ساخته شده و نقشهای هشتضلعی دارد. هر ضلعِ این هشتضلعی مشتمل بر درگاهی با طاق هلالی و ایوانچهای است که گشودگی کامل به اطراف ایجاد کرده و ضمن کاهش فشار بادهای شدید کوهستانی بر بدنه سازه، دید ۳۶۰ درجه به مناظر پیرامون میبخشد.
در داخل بنا و در ضلعی از آن، پلکانی مارپیچ تعبیه شده است که دسترسی به بخشهای بالاتر و سقف را میسر میسازد. در مرکز پوشش مدور سقف نیز دریچهای تعبیه شده که به تأمین روشنایی و تهویه درونی کمک میکند. ایستایی پایدار این حجم هشتوجهی آجری بر روی لبه پرتگاههای سنگی و دوام آن در برابر تکانههای محیطی و فرسایش اقلیمی طی سدههای متمادی، گنبد باز نطنز را به یکی از آثار متمایز و ارزشمند در حوزه معماری مقبرهای و یادمانی ایران تبدیل کرده است.