قطب الدین علی باب الدشتی
قطب الدین علی باب الدشتی
از اعیان، رجال بانفوذ دیوانی و بانیان خیر سده 10ق در اصفهان مقارن با پادشاهی شاه طهماسب یکم صفوی بود. وی به طبقه اشراف زمین‌دار و بزرگان محلی متصل بود که با عنوان افتخاری «امیر» در اسناد عصر صفوی شناخته می‌شدند؛ عنوانی که نشان‌دهنده اقتدار تباری، تمکن مالی چشمگیر و احراز مناصب دیوانی یا نظامی در ساختار حکومتی اوایل صفویه است. انتساب وی به باب‌دشت (از محله‌های کهن و اشراف‌نشین شمال اصفهان) نیز بیانگر پایگاه اجتماعی و ریشه‌داری دودمان او در حیات شهری آن عصر به‌شمار می‌رود. وی با بهره‌گیری از سرمایه و نفوذ درباری خود، به عنوان یکی از پیشگامان وقف و بازآفرینی بافت‌های شهری، علاوه بر بنیان نهادن گنبد چهارسوق شیرازی‌ها، در توسعه راه‌های دادوستد و مراکز مذهبی نقش کارسازی ایفا کرد.
شاخص‌ترین اثر به‌جامانده از اقدامات عمرانی وی، عمارت مسجد قطبیه در محله چهارسو است. بر سردر نفیس کاشی‌کاری معرق این مجموعه که توسط خوشنویس برجسته، ابوسعید امامی، به خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی نگاشته شده، نام و مرتبه وی با عبارت صریح «امیر قطب‌الدین علی باب‌الدشتی» در سال ۹۵۰ق ثبت گردیده است؛ کتیبه‌ای تاریخی که بعدها هنگام تعریض خیابان طالقانی و به‌منظور مصون ماندن از آسیب، به محوطه کاخ‌موزه چهلستون انتقال یافت.
در تاریخ‌نگاری اصفهان، بررسی هویت قطب‌الدین علی همواره نیازمند تفکیک دقیق از آرامگاه مجاور مسجد بوده است؛ در ضلع شمال‌شرقی شبستان گنبددار، مقبره‌ای قرار دارد که میان مردم روزگاران بعد به آرامگاه شخص قطب‌الدین شهرت یافته بود، درحالی‌که بازخوانی سنگ‌نبشته مرمرین آشکار می‌سازد که این مدفن متعلق به «امیر مجدالدین اسماعیل بن امیر مظفر بن امیر مسعود باب‌الدشتی»، متوفای صفر ۹۵۵ق است؛ شخصیتی از مشایخ و اهل معرفت که از خویشاوندان درجه‌اول (احتمالاً برادر یا برادرزاده) قطب‌الدین به‌شمار می‌رفت و تدفین او در جوار مسجد، مؤید اداره این موقوفه در قالب یک مجتمع عام‌المنفعه و خانوادگی بوده است. با آنکه تاریخ دقیق وفات قطب‌الدین علی در متون تاریخی ثبت نشده، پیوند جایگاه سیاسی، ثروت موروثی و کارنامه موقوفاتش، وی را در ردیف سرشناس‌ترین شخصیت‌های مدنی اصفهان در آغاز استقرار اقتدار صفویان نشانده است.