مسجد قطبیه
مسجد قطبیه
(معروف به حسینیهٔ خَلَجا) از بناهای مذهبی دورهٔ صفوی در شهر اصفهان است که در خیابان طالقانی، محلهٔ نو، نرسیده به چهارراه شهید حجاریان قرار دارد. بنای مسجد در ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ش با شمارهٔ ۱۰۲۲۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بانی این عمارت، قطب‌الدین علی باب‌الدشتی اصفهانی، از خیران و بزرگان سدهٔ دهم هجری قمری بود که آن را در دوران پادشاهی شاه طهماسب اول صفوی بنیان نهاد. ساختار کالبدی مسجد مشتمل بر شبستانی گنبددار با چهار صُفه در گرداگرد و صحنی کوچک است که سنگابی وقفی نیز در آن قرار دارد؛ کتیبهٔ سنگاب یادآور نام واقف آن، غلامعلی علی‌داد، با تاریخ ۱۳۰۷ق در عصر ناصرالدین‌شاه قاجار است. در سده‌های بعد، عالمان و فقیهانی نامدار چون ملا اسدالله فرادنبه‌ای و شیخ محمدباقر فشارکی در این مسجد به اقامهٔ نماز و تدریس علوم دینی پرداختند و به همین سبب، جایگاهی محوری در حیات مذهبی محلهٔ خلجا یافت.
سردر تاریخی و نفیس مسجد قطبیه که دارای ارزشی استثنایی در هنر کاشی‌کاری اوایل عصر صفوی است، به‌طور مستقل و بسیار پیش‌تر از بنای مسجد، در ۲۲ آذر ۱۳۱۳ش با شمارهٔ ۲۱۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. در پی عملیات تعریض خیابان در دورهٔ پهلوی و برای پیشگیری از تخریب این اثر، سردر مسجد با نظارت کارشناسان باستان‌شناسی از محل اصلی پیاده شد و عیناً به ضلع جنوبی باغ و کاخ‌موزهٔ چهل‌ستون انتقال یافت و بر یکی از دیوارهای محوطه بازنصب گردید. این سردر دارای طاقی مقرنس‌کاری‌شده و تزئینات کاشی معرقِ ممتاز است؛ کتیبهٔ پیشانی آن به خط ثلث سفید بر زمینهٔ لاجوردی و به قلم خوشنویس نامدار، ابوسعید امامی نگاشته شده که تاریخ ۹۵۰ق و نام شاه طهماسب اول صفوی را در خود جای داده و از معدود اسناد متقدم کاشی‌معرق عصر صفوی پیش از انتقال پایتخت به اصفهان محسوب می‌شود.