مناره و مسجد سین
مناره و مسجد سین
مجموعهٔ تاریخی مناره و مسجد سین یکی از آثار شاخص معماری دورهٔ سلجوقی در دشت برخوار است که در شهر سین، واقع در حدود ۲۴ کیلومتری شمال اصفهان و ۵ کیلومتری شمال شهر گز، جای دارد. این مجموعه در ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ش با شمارهٔ ۲۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و به‌دلیل دربرداشتن کهن‌ترین کتیبهٔ تاریخ‌دار مزین به کاشی در ایران و ظرافت‌های کم‌نظیر گچ‌بری و آجرکاری سلجوقی، جایگاهی برجسته در تاریخ هنر و معماری ایران دارد.
شواهد تاریخی و باستان‌شناختی نشان می‌دهد که ساخت مناره پیش از بنای مسجد صورت گرفته است. منارهٔ منفرد این مجموعه، با بلندای کنونی حدود ۳۰ متر در گوشهٔ شمال غربی محوطه قرار دارد و بر پایهٔ کتیبهٔ چهارسطریِ آجری و کوفی در جبههٔ شرقی پایهٔ آن، در سال ۵۲۶ق به همت ابواسماعیل محمد بن الحسین بن علی بن زکریا برپا شده است. این مناره به‌سبب نشست‌های ناهمگون بستر زمین در طول سده‌ها، انحرافی مشهود با اختلاف شاغولی نزدیک به ۱/۳ متر پیدا کرده است. افزون بر کاربرد مذهبی و اذان‌گویی، این مناره به‌مانند دیگر میل‌های حاشیهٔ کویر مرکزی ایران، در شب‌هنگام با افروختن آتش بر فرازش، نقشی راهنما و دیده‌بانی برای کاروان‌های کویری در مسیر شمال به اصفهان ایفا می‌کرده است. در بخش فوقانی مناره، نواری کتیبه‌ای از کاشی فیروزه‌ای به خط کوفی دیده می‌شود که آیهٔ ۳۳ سورهٔ فصلت را در بر دارد؛ این نوار به‌عنوان یکی از نخستین نمونه‌های کاربرد کاشی‌های لعاب‌دار کتیبه‌دار در معماری ایران شناخته می‌شود. در متون تاریخی نیز از پای این مناره به‌عنوان یکی از میدان‌های درگیری سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه با سپاهیان مغول یاد شده است.
مسجد سین 3 سال پس از تکمیل مناره، در سال ۵۲۹ ق به‌دست ابوغالب یحیی بن زکریا بنا شد. این مسجد با مساحتی در حدود ۴۰۰ مترمربع، از الگوی مساجد دو ایوانی پیروی می‌کند و همگونی‌های کالبدی و تزئینی فراوانی با مسجد جامع گز و بخش‌هایی از مسجد جامع اصفهان دارد. برجسته‌ترین بخش ساختمانی مسجد، ایوان جنوبی و گنبدخانهٔ آن است که به محرابی سلجوقی با نقوش آجرکاری و گچ‌بری پیوسته مزین شده است؛ حواشی محراب به خط کوفی برجسته بر زمینهٔ لاجوردی و با کتابت آیةالکرسی آراسته گردیده است. طاق‌های گنبدی بنا نیز با مقرنس‌های آجری درشت و شبستان‌های ساده پوشش یافته‌اند که هماهنگی چشم‌نوازی از مصالح بومی خشت و آجر را به نمایش می‌گذارند.