واله اصفهانی
واله اصفهانی (۱۱۵۲ – ح ۱۲۲۹ق)
(آقا محمدکاظم متخلص به «واله» و مشهور به «واله اصفهانی») از استادان نامدار خوشنویسی، ادیبان و شاعران ایران در دوره گذار از عصر زندیه به قاجار است. عمده شهرت و جایگاه هنری وی، احیای شیوه نگارش خط «تعلیق» در دوره‌ای است که این خط رو به فراموشی نهاده بود؛ مهارتی که سبب شد تذکره‌نویسان و پژوهشگران تاریخ خط، او را واپسین سرآمد بزرگ این شیوه در سنت خوشنویسی ایرانی قلمداد کنند. واله افزون بر تعلیق، در نگارش خطوط نستعلیق، شکسته و رقاع استادی داشت و در هنر دشوار خط ناخنی، شیوه‌ای از قطعه‌نگاری ظریف بدون استفاده از مرکب و از طریق برجسته‌سازی کاغذ با فشار ناخن، از سرآمدان عصر خود به شمار می‌رفت.
او در ایام جوانی به عراق سفر کرد و سال‌ها به فراگیری دانش‌های ادبی، علوم بلاغت، ریاضیات، عروض، قافیه و مبانی حکمت و عرفان پرداخت و هم‌زمان مدارج عالی کتابت را نزد استادان زمان پیمود. پس از بازگشت به زادگاهش اصفهان، به دلیل جامعیت علمی و سجایای اخلاقی، در محافل دیوانی و ادبی موقعیتی ممتاز یافت. روابط صمیمانه او با چهره‌های پرنفوذ دوران، به‌ویژه محمدحسین‌خان صدر اصفهانی، نقشی بسزا در ثبات و آسایش دوره کمال فعالیت‌های فرهنگی و هنری‌اش ایفا کرد. سلوک فردی، وقار و طبع پیراسته واله، مانع از ورود او به هجوپردازی‌ها و منازعات رایج ادبی آن روزگار شد؛ به‌گونه‌ای که در آثارش تمایلی به نکوهش یا هجو دیگران دیده نمی‌شود. اشراف فکری او بر تحولات سیاسی و بین‌المللی روزگار نیز چندان بود که فرستادگان و دیپلمات‌های خارجی معاصرش، ازجمله سِر جان ملکم در کتاب تاریخ خود، از دیدار و گفتگو با او با احترام یاد کرده‌اند.
از واله اصفهانی دیوان شعری بر جای مانده که دربرگیرنده سروده‌هایی در قالب‌های گوناگون سنتی است، هرچند صاحب‌نظران مایه شاعری‌اش را هم‌سنگ استادی شگرف وی در خوشنویسی ارزیابی نکرده‌اند. میراث اصلی او قطعات و کتابت‌های نفیسی است که در گنجینه‌های موزه‌ای و کتابخانه‌های معتبر، ازجمله کتابخانه مجلس شورای اسلامی، نگهداری می‌شوند؛ ازجمله این آثار می‌توان به یک نسخه خطی شش دفتر مثنوی معنوی به قلم نستعلیق با سرفصل‌های رقاع، نسخه‌ای ممتاز از کلیات سعدی و مرقعات متعدد با امضاهای «محمدکاظم الواله الاصفهانی» مربوط به دهه‌های نخست سده 13ق اشاره کرد.