آرامگاه فیض کاشانی
آرامگاه فیض کاشانی
آرامگاه ملامحسن فیض کاشانی (۱۰۰۷–۱۰۹۱ ه.ق)، حکیم، محدث و عارف نامدار عصر صفوی، در سمت غربی کهن‌شهر کاشان و در محدوده تاریخی دروازه فین واقع شده است. این مزار در مجاورت گورستان بزرگ و نام‌آشنای شهر قرار دارد؛ گورستانی که در سده‌های پس از درگذشت این عالم و به سبب تبرک‌جوییِ اهالی برای دفن مردگان در جوار مرقد وی به‌تدریج گسترش یافت و در جغرافیای تاریخی کاشان به «گورستان فیض» نامور گردید.
فیض کاشانی در ۲۲ ربیع‌الثانی ۱۰۹۱ق در سن هشتاد و چهار سالگی در کاشان دیده از جهان فروبست. بنا بر منابع تاریخی و سنت ثبت‌شده در تراجم‌نگاری‌ها، وی پیش از مرگ وصیت کرده بود که بر روی مزارش هیچ‌گونه قبه، سقف یا ساختمانی سایه‌افکن بنا نشود تا قبرش همواره روباز و زیر آسمان باقی بماند. به همین جهت، پیکر وی در باغ شخصی‌اش در حومه شهر به خاک سپرده شد و در طول دو قرن نخست پس از فوتش، تنها لوح و سنگی ساده نشان‌دهنده مدفن او بود. بر پیشانی سنگ مزار وی عبارتی به زبان عربی نقش بسته است که به تاریخ درگذشت و سپری‌شدن هشتاد و چهار سال از عمر او تصریح دارد.
مجموعه ساختمانی کنونی آرامگاه از اقدامات دوره قاجار به شمار می‌رود. ساختِ صحن، ایوان، صفه‌ها و رواق‌های گرداگرد مزار در سال ۱۲۹۶ق به دستور فرهاد میرزا معتمدالدوله، فرزند دانشور عباس میرزا نایب‌السلطنه، صورت گرفت. معتمدالدوله هنگام بازگشت از مأموریت فارس و اقامت در کاشان، با رعایت وصیت فیض مبنی‌بر مسقف نساختن خودِ مرقد، محوطه پیرامونی را سامان داد؛ بدین ترتیب، حیاطی وسیع همراه با ایوان‌ها و اتاق‌های پذیرایی و حجره‌های متعدد برای آسایش زائران پدید آمد و برای محافظت از سنگ مزارِ روباز نیز محجری فلزی بر گرد آن تعبیه شد. این مجموعه افزون بر جایگاه تاریخی و معنوی مدفن فیض کاشانی، به جهت تدفین شماری از چهره‌های سرشناس علمی، ادبی و فرهنگی منطقه در صحن و صفه‌های پیرامون آن، یکی از کانون‌های شاخص آرامگاهی در بافت کهن کاشان شمرده می‌شود.