مناره های اصفهان
مناره های اصفهان
اصفهان از مهمترین کانونهای معماری اسلامی ایران است و در دورههای سلجوقی و صفوی شمار قابل توجهی مناره در آن ساخته شد. منارهها در آغاز برای اعلام اذان و نشاندادن جایگاه مسجد به کار میرفتند، اما بهتدریج به عناصر شاخص سیمای شهری و نشانههای هویتی بافت تاریخی اصفهان تبدیل شدند. برجایماندههای این سنت معماری، بخشی مهم از تاریخ ساختوساز آجری و تزئینات وابسته به معماری مذهبی در ایران را نشان میدهند.
از کهنترین نمونههای برجایمانده در این حوزه، مناره برسیان است که تاریخ کتیبهای آن ۴۹۱ هجری قمری گزارش شده است. این مناره از یادمانهای شاخص دوره سلجوقی بهشمار میرود و با تناسبات کشیده، آجرکاریهای دقیق و کتیبههای تزئینی، نمونهای مهم از مهارت سازهای و زیباییشناسی آن عصر است. در میان منارههای شناختهشده اصفهان، مناره ساربان نیز از برجستهترین آثار این شهر است و به سبب ارتفاع چشمگیر، آرایههای آجری و کتیبههای متعدد، جایگاهی ممتاز در چشمانداز تاریخی اصفهان دارد.
در کنار این نمونهها، منارههای دیگری چون منارجنبان، چهلدختران، مسجد علی، زیار، دارالضیافه، باغ قوشخانه، دردشت، بختآغا، غار، مسجد شعیا، گلدسته و منارههای مسجد شاه نیز از یادمانهای مهم منارهسازی در اصفهان بهشمار میروند. این منارهها در قالبهای منفرد یا جفت، در پیوند با مساجد، مدارس و مجموعههای مذهبی و شهری ساخته شدهاند و هر یک بازتابی از تحولات معماری، فنون آجرکاری و کارکرد نمادین فضا در دورههای مختلف هستند.
از نظر معماری، منارههای اصفهان معمولاً بدنهای استوانهای یا چندضلعی دارند و با آجرچینیهای تزیینی، کتیبههای کوفی یا ثلث، مقرنسکاری در بخش تاج و گاه کاشیکاری آراسته شدهاند. درون آنها پلکانی مارپیچ قرار دارد که به بخش فوقانی و محل استقرار مؤذن میرسد. این سازهها با جرزهای استوار و دیوارهای قطور ساخته شدهاند تا در برابر نیروهای جانبی و گذر زمان پایداری لازم را داشته باشند.
مجموعه منارههای تاریخی اصفهان، افزون بر ارزش معماری، برای شناخت سیر تحول شهر اسلامی، مناسبات مذهبی، و تداوم فنون ساخت در ایران اهمیت ویژهای دارد.