مهرستان، شهرستان

مهرستان، شهرستان (County) Mehrestan

واقع در نواحی شرقِ جنوبی ایران و مناطق شرقی استان سیستان و بلوچستان، با مرکزیت اداری شهر مهرستان. متشکل است از 3 بخش، 6 دهستان (با نزدیک به 260 روستا)، و 2 شهر: بخش مرکزی (متشمل بر دهستان‌های زابلی و دهی) با مرکزیت شهر مهرستان؛ بخش آشار (مشتمل بر دهستان‌های آشار و ایرافشان) با مرکزیت شهر آشار؛ بخش بیرک (مشتمل بر دهستان‌های بیرک و بیرک شرقی) با مرکزیت روستای چاهوک. مهرستان در دوره‌های تاریخی دور و از هزاره‌های پیش از میلاد زیستگاه جوامع انسانی و از همان دوران مشتمل بر روستاهای کوچک و بزرگ بوده است. این منطقه در دوره‌های پس از اسلام بخش کوچکی از ناحیۀ تاریخی و بعدتر ایالت مکران بوده. در زمان حمله و چپاول مغولان، شماری از مردمان این منطقه که از طوایف بلوچند به بلوچستان پاکستان مهاجرت کردند. در دورۀ قاجار این منطقه که بر سر راه بازرگانی بمپور به خاران (بلوچستان پاکستان) قرار داشته و بازرگانانی که می‌خواستند از کرمان به خاران بروند از این منطقه عبور می‌کردند، نقش مهمی پیدا کرد. در سال 1902م به دنبال کاهش قدرت قاجارها در بلوچستان، انگلیسی‌ها تصمیم گرفتند نظارت بر اوضاع بلوچستان را شدت بخشند. بنابراین به بهانۀ حملۀ سرداران بلوچ به بلوچستانِ تحت‌الحمایۀ انگلیسی‌ها عملیاتی در بلوچستان انجام دادند و اردوگاه‌هایی در برخی از مناطق بلوچستان که دارای اهمیت نظامی بیشتری بود برپا کردند. با حضور انگلیسی‌ها مقرر شد که قلعۀ مه‌گاس که حاکم‌نشین منطقه بوده تخریب شود. آبادی پیرامون این شهر در زمان پهلوی اول به زابلی تغییر نام پیدا کرد. زابلی در اولین تقسیمات کشوری ایران جزو شهرستان خاش، و از سال 1326ش و پس از تشکیل شهرستان سراوان از توابع شهرستان اخیر بود. روستای زابلی در سال 1378ش به شهر ارتقاء یافت، در سال 1387ش براساس مصوبۀ هیأت دولت مناطقی از شهرستان‌های سراوان، سرباز و ایرانشهر از آنها جدا شده و شهرستان زابلی از مجموع آنها ایجاد گردید. در سال ۱۳۹۰ش با تصویب هیأت وزیران نام زابلی به مهرستان تغییر یافت. در ۲۷ دی 1396ش روستای آشار به صورت رسمی به شهر ارتقاء یافت.