پل کله
پل کله
پل کله از بناهای تاریخی و شاخص شهرستان لنجان در استان اصفهان است که بر بستر رودخانه زایندهرود و در فاصله حدود 35 کیلومتری جنوب غربی شهر اصفهان، میان دو روستای نوگوران و مدیسه قرار دارد. این پل که در تاریخ 23 شهریور ۱۳۸۲ش با شماره ۱۰۲۳۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، ازجمله پلهای کهن و راهبردی است که در مسیرهای تاریخی ارتباطی میان اصفهان، بختیاری و خوزستان نقش داشته است. قدمت شالودههای این پل به پیش از دوران صفوی بازمیگردد، اما در عصر صفوی، همزمان با سیاستهای شاه عباس اول برای نوسازی شبکه راههای ارتباطی، این پل بازسازی و بهسازی شد تا تسهیلکننده عبور و مرور و حمل و نقل در حاشیه شمالی زایندهرود باشد. نام اصلی و تاریخی این بنا در گذشته پل قلعه بوده که به تدریج تحت تاثیر گویشهای محلی و کثرت استعمال به پل کله دگرگون شده است.
مشخصات فنی و سازهای پل کله شامل 98 متر طول و 6 متر عرض است و این سازه از 11 دهانه تشکیل شده که با بهرهگیری از مصالح بومآورد مانند سنگ، آجر و ملات مقاوم ساروج بنا شده است. این مصالح در طول قرنها، مقاومت سازه را در برابر جریانهای فصلی زایندهرود تضمین کردهاند؛ هرچند پل در طول تاریخ بلند خود آسیبهایی را نیز متحمل شده است. برای نمونه، در سال ۱۳۰۰ش، وقوع سیل موجب آسیب به بخشهایی از سازه شد که اهالی منطقه به صورت محلی و غیراصولی آن را مرمت کردند. در سالهای ۱۳۵۳ و ۱۳۸۵ش نیز اقداماتی برای بازسازی و استحکامبخشی به بخشهای تخریبشده صورت گرفت، اما عبور و مرور خودروها در سالهای پیش از احداث پلهای جایگزین، فشاری مضاعف بر پیکره این اثر تاریخی وارد کرد.
نقش تاریخی پل کله در شبکه ارتباطی اصفهان به دوران پیش از احداث مسیرهای مدرن بازمیگردد، زمانی که این پل راه اصلی عبور کاروانها و اتراقگاه اشتران در مسیر اصفهان به چهارمحال و بختیاری بود. این بنا تا سال ۱۳۶۳ش، بار ترافیکی سنگینی را از استانهای اصفهان و چهارمحال و بختیاری تحمل میکرد، اما پس از احداث پلهای جدید، از بار ترافیکی آن کاسته شد. با این وجود، به عنوان یکی از آخرین پلهای باقیمانده از نظام ارتباطی کهن لنجان، همچنان اهمیت خود را به عنوان یک سند تاریخی حفظ کرده است.
علاوه بر کارکرد ارتباطی، محیط پیرامونی پل کله به دلیل وجود بیشهزارها و باغهای سرسبز حاشیه زایندهرود، از دیرباز به عنوان یکی از تفرجگاههای اصلی مردم لنجان و مسافران عبوری شناخته میشود. ترکیب این اثر تاریخی با مناظر طبیعی رودخانه، آن را به یکی از جاذبههای گردشگری منطقه تبدیل کرده است. با این حال، وضعیت کنونی پل به دلیل فرسایش طبیعی و فشارهای ناشی از عبور و مرور محلی، نیازمند مراقبت و مرمتهای اصولی است تا این یادگار صفوی و پیش از آن، همچنان به عنوان بخشی از سیمای تاریخی و تمدنی اصفهان باقی بماند.