آرامگاه بابا قاسم
آرامگاه بابا قاسم
از یادمان‌های برجسته معماری آرامگاهی دوره ایلخانی در بافت تاریخی اصفهان است که در محله طوقچی، چهارراه ابن‌سینا، کوچه بابا قاسم و در نزدیکی مسجد جامع عتیق جای دارد. این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ش با شماره ثبت ۱۰۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بابا قاسم اصفهانی از مشایخ و عارفان نامدار سده 8ق در حوزه اصفهان به‌شمار می‌رفت؛ دوره‌ای که اطلاق پیشوند «بابا» به مشایخ طریقت و پیشوایان عرفانی، به نشانه تکریم و مرتبت معنوی آنان در فرهنگ عمومی رواج گسترده داشت. وی در زمان حیات در این بخش از شهر، مدرسه‌ای را که بعدها به «مدرسه امامیه» یا «بابا قاسم» مشهور شد کانون تدریس و ارشاد خود قرار داده بود. پس از درگذشت او در حدود سال‌های ۷۴۰ یا ۷۴۱ق، پیکرش در جوار همین مدرسه به خاک سپرده شد. سپس یکی از مریدانش، خواجه سلیمان بن ابی‌الحسین بن طالوت دامغانی (که در برخی منابع متأخر نام جد او به‌سهو «طاغوت» ثبت شده است)، بر سر مزار وی این بقعه و گنبدخانه را در سال ۷۴۱ق بنیان نهاد.
ساختار معماری بقعه مبتنی‌بر طرحی مستطیل‌شکل است که فضای درونی آن با گوشه‌سازی‌های مقرنس و فیل‌پوش به قاعده‌ای هشت‌ضلعی برای سوار شدن گنبد تبدیل می‌شود. شاخصه بصری بنا، گنبد هرمیِ هشت‌ترک با تزئینات کاشی فیروزه‌ای و نقوش هندسی آجری است که بر فراز گنبدخانه‌ای با پوشش زیرین قرار دارد. جبهه ورودی و سردر آرامگاه از نظر هنر کاشی‌کاری معرق و خطاطی دوره‌های ایلخانی و صفوی ارزش سندی والایی دارد. کتیبه اصلی سردر به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی نگاشته شده و نام بانی و تاریخ ساخت بنا (۷۴۱ق) را در بر دارد. در مقرنس‌بندی‌های طاق سردر، با خط بنایی کاشی معرق لاجوردی بر زمینه آجر واژه «الله» در لنگه‌ها، در مرکز سردر نام «محمد» با کاشی فیروزه‌ای و در پیشانی نما عبارت «الحکم لله الملک لله» اجرا شده است.
علاوه‌بر این، در جبهه فوقانی سردر کتیبه‌ای تاریخی به خط ثلث محمدرضا امامی، خوشنویس برجسته عهد صفوی، وجود دارد که گویای مرمت گنبد در ماه رجب ۱۰۴۴ق به همت آقازمان بن آقا جمال میوه‌فروش است. بر دیوار شرقی سردر نیز دو لوح سنگی نصب شده است؛ لوح نخست که در بخش بالایی پنجره‌ای مشبک قرار دارد، مزین به حاشیه‌ای از صلوات بر چهارده معصوم و آیات قرآنی است و لوح دوم سندی وقفی با خط نستعلیق برجسته مربوط به سال ۱۲۹۹ق به شمار می‌رود. ساختار این مزار کهن، ضمن برخورداری از پیوستگی اندام‌وار با مدرسه مجاور، در طول قرون متمادی همواره به‌عنوان یکی از زیارتگاه‌های محلی معتبر اصفهان جایگاه خود را در بافت بومی حفظ کرده است.