گراش، شهرستان

گراش، شهرستان (County) Gerash

واقع در نواحی جنوب غربی استان فارس، به مرکزیت شهر گراش. در اواخر سال 1388ش بنابر مصوبۀ هیأت دولت با انتزاع قسمت‌هایی از شهرستان لارستان ایجاد گردید. در ریشه‌شناسی نام گراش نظریات گوناگونی طرح شده که هیچ‌کدام به طور قطع مورد تأیید نیست. بنای اولیه شهر گراش حول همایون‌دژ (قلعۀ گراش) شکل گرفته‌ است که در بالای کوه کلات قرار دارد. این قلعه به صورت متناوب مرکز حکومت‌های نیمه‌خودمختار بوده که با نام حکام لارستان و بنادر شناخته می‌شده‌اند. تپۀ باستانی بئر گال یکی از آثار به جا مانده از پیشاتاریخ در گراش است که در حومۀ جنوب غربی شهر قرار دارد. در واقع بئر گال را می‌توان یکی از مراکز جمعیتی گذشتۀ گراش دانست. کارشناسان باستان‌شناسی دیرینگی این تپه را 4هزار سال تخمین زده‌اند. کشف برخی از اشیای سنگی، خشتی و سفالی در محوطۀ این تپه، نشان از قدمت بالای آن دارد. کاوش برخی محوطه‌های تاریخی منطقه نشان‌دهندهٔ رونق سفالگری گراش در دوران اشکانیان است. وجود آثاری مانند سد تنگ‌آب در جنوب غربی گراش، مؤید رونق کشاورزی گراش در دورهٔ ساسانیان می‌باشد. ساخت‌وسازهایی از جنس سنگ و ملات گچ در تپۀ باستانی بئر گال، که بر روی سازه‌های خشتی پیشاتاریخ بنا شده‌ و بنا بر گزارش کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، مربوط بۀ دوره ساسانی می‌باشد، بیانگر بخشی دیگر از حیات تاریخی گراش در آن دوران است. اتفاقات تاریخی منطقۀ گراش در سده‌های ابتدایی و میانی اسلامی با نام قلعه‌ها و مناطق پیرامونی شهر کنونی گراش قابل بررسی است. با روی کار آمدن حکومت صفویه و تقویت قلعه‌های نظامی منطقه، نقش قلعۀ گراش از ابتدای سدۀ 10ق تا پایان دوران قاجاریه به صورت چشمگیری اهمیت پیدا کرد؛ به طوری که در این ۴۰۰سال، نام تمامی حاکمان گراش در کتاب‌های تاریخی به صورت مشروح ذکر شده‌ است. پس از تسخیر لار توسط الله‌وردی خان، وی حاکم گراش را برکنار کرده و پسرش را به حکومت برمی‌گزیند. ساخت مساجد جامع و آخوند، مرمت سد تنگ‌آب، احداث کاروانسراهای متعدد و فعالیت‌های پرورش و صادرات شتر و اسب به هندوستان از جمله مهم‌ترین نشانه‌های رونق تجاری و بازرگانی گراش، همزمان با حکومت صفویان است. در برخی از سفرنامه‌هایی که در دوران قاجاریه نوشته شده‌ نام گراش به چشم می‌خورد. زین‌العابدین شیروانی در بستان‌السیاحه گراش را دارای ۷۰۰ باب خانه و مردم آن را شیعه معرفی می‌کند. همچنین محمدحسن اعتمادالسلطنه در مرآت‌البلدان به گراش اشاره‌هایی کرده‌ است.