لاشار، شهرستان
لاشار، شهرستان (County) Lashar
| لاشار، شهرستان | |
|---|---|
| استان | سیستان و بلوچستان |
| بخش | بخشهای مرکزی و پیپ |
| جمعیت | 35307 (1395ش) |
| موقعیت | نواحی جنوب شرقی ایران و نیمۀ جنوبی استان سیستان و بلوچستان |
| نوع اقلیم | بسیار گرم و خشک |
| ارتفاع از سطح دریا | 770متر (مرکز شهرستان) |
| تولیدات و صنایع مهم | کشاورزی؛ خرما، چای ترش، باقلا، سیب، پسته، بامیه، مرکبات، برنج، انواع سبزی، صیفی‌جات و انبه |
| برخی بناهای مهم | قلعۀ اسپکه؛ قلعۀ هریدوک |
| نام لاتین | Lashar |
| شهر ها و آبادی های مهم | اسپکه |
واقع در نواحی جنوب شرقی ایران و نیمۀ جنوبی استان سیستان و بلوچستان، به مرکزیت شهر اسپکه. از دو بخش، چهار دهستان (با بیش از 70 روستا)، و یک شهر تشکیل شده است: بخش مرکزی (متشکل از دهستان‌های لاشار شمالی و زیربانداد) با مرکزیت شهر اسپکه؛ بخش پیپ (متشکل از دهستان‌های لاشار جنوبی و تنگه سرحه) با مرکزیت روستای پیپ. در سال 1400ش براساس مصوبۀ مورخ 13 تیر 1400ش هیأت وزیران ضمن تغییر و تحولاتی در شهرستان نیکشهر و با الحاق چند آبادی و مکان و مزرعه از دهستان مسکوتان بخش مرکزی شهرستان فنوج به دهستان لاشار جنوبی بخش لاشار و سپس انتزاع بخش لاشار از شهرستان نیکشهر ایجاد شده است. در شرق و جنوب با شهرستان نیکشهر، در غرب با شهرستان فنوج، و در شمال با شهرستان بمپور محدود شده است. شهرستان لاشار با 2.707کیلومترمربع وسعت و 770متر ارتفاع از سطح دریا (در مرکز شهرستان)، به طور کلی دارای آب و هوای بسیار گرم و خشک با رطوبت پایین است. در این منطقه، در تابستان، بادهای باران‌آور موسمی و در زمستان، بادهای باران‌آور مدیترانه‌ای، باعث ریزش پراکنده باران می‌شود.
قلعۀ اسپکه مربوط به سده‌های میانی اسلامی (تاریخ ثبت ملی: 1381ش) و قلعۀ هریدوک مربوط به دورۀ قاجار (ثبت: 1381ش) از آثار تاریخی این شهرستان است. آبشارها و چشمه‌های آب‌‌گرم شیرآباد با مناظر زیبا و دیدنی رودخانۀ آن واقع در 15کیلومتری محور ترانزیتی نیکشهر - ایرانشهر در محل دوراهی شرق روستای هریدوک، روستای تنگ‌سرحه و دهستان پیپ با طبیعت بکر و چشم‌اندازهای طبیعی و انواع پوشش گیاهی، وجود گیاهان دارویی، انواع پرندگان وحشی، نخلستان‌ها، چشمه‌های آب در دامنۀ کوه، رودخانۀ تنگ‌سرحه با داشتن صخره‌ها و استخرهای طبیعی، گوشه‌ای از ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری شهرستان لاشار است. همچنین روستای پیپ و بغدان با طبیعت زیبا و دل‌انگیز و وجود رودخانۀ سرسبز و مناظر دیدنی، باغات میوه‌های گرمسیری و سردسیری در حاشیۀ رودخانه، آبشار اوگینک با 80متر ارتفاع در فاصلۀ 3کیلومتری غرب روستای اوگینک با چشم‌اندازهای طبیعی از دیگر مناطق گردشگری این شهرستان است.
پیشینۀ آبادی‌های سرزمین لاشار امروزی به قبل از اسلام و به چندهزارسال پیش برمی‌گردد. این منطقه در سرتاسر سده‌های اسلامی تا پیش از دورۀ معاصر محل ارتباط مکران با منطقۀ پررونق و دارای تمدنِ کهنِ جیرفت و جنوب کرمان و هرمزگان بوده است. در لغتنامه روستای پیپ ضابط‌‌نشین (مقر حاکمِ) لاشار در دورۀ قاجار ذکر شده. لاشار در تقسیمات کشوری معاصر ایران ابتدا از توابع خاش، از سال 1326 از دهستان‌های شهرستان چابهار و از سال 1369ش با ایجاد شهرستان نیکشهر یکی از بخشهای تشکیل‌دهندۀ آن بوده است. مرکز این بخش، روستای اسپکه، در سال 1380ش به شهر ارتقاء یافت و همچنان که پیش‌تر گفته شد، در سال 1400ش شهرستان لاشار با مرکزیت شهر اسپکه ایجاد گردید. مطابق با جمعیت بخش لاشار در سرشماری سراسری سال 1395ش جمعیت شهرستان لاشار 35,307نفر است؛ طبق اطلاعات مرکز آمار ایران و براساس سرشماری مذکور، حدود 13درصد جمعیت شهرستان شهرنشین و باقی روستاییان و کپرنشینان بوده‌اند. مردم لاشار از اقوام بلوچ و سنی حنفی‌اند. بنابه گزارشی تعداد مردمان طایفۀ لاشاری را در ۱۳۰۷ش حدود ۳هزار خانوار تخمین زده‌اند. نام طوایف لاشاری از اواخر دورۀ صفویه در کتاب‌های تاریخی به میان آمده است. به روایتی، لاشاری‌ها در نخستین حملات افغان‌ها به کرمان، احتمالاً در ۱۱۱۰ق، از همراهان آنان بودند و در تصرف و غارت ناحیۀ رودبار و بشاگرد شرکت داشتند. اینان در اوایل قرن ۱۳ق از طوایف بزرگ بلوچ ایران به‌شمار می‌آمدند. خوانین لاشاری در سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار اقتدار یافتند و به رقابت با سرداران ناروئی برخاستند و حکومت بخشی از قلمرو نارویی‌ها را به دست گرفتند (۱۳۰۷ق). از خوانین و سرکردگان لاشاری می‌توان غلام محمودخان، امیر مهیم‌خان و میرهوتی‌خان (تا دورۀ پهلوی دوم) را نام برد. شغل مردم کنونی لاشار کشاورزی و دامداری و محصولاتشان گونه‌های مختلف خرما، چای ترش، باقلا، سیب، پسته، بامیه، مرکبات، برنج، انواع سبزی، صیفی‌جات و انبه است. از پررونق‌ترین صنایع دستی شهرستان لاشار به قالی‌بافی، گلیم‌بافی، حصیربافی، پرده‌بافی، سکه‌دوزی و سوزن‌دوزی می‌توان اشاره کرد. البسۀ زنان لاشار عمدتاً با بهره‌گیری از صنایع دستی رایج در آنجا بافته و غالباً با سوزن‌دوزیِ طرح‌های مختلف آراسته می‌شود.