مسجد جامع (خوانسار)
مسجد جامع (خوانسار)
از مهم‌ترین آثار تاریخی و مذهبی غرب استان اصفهان است که در مبادی ورودی شهر و در مجاورت گورستان کهنه بر فراز نقطه‌ای مرتفع قرار دارد. این بنا در تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۵۴ش با شماره ۱۱۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بر پایه کتیبه سنگی نصب‌شده بر سردر ورودی، سال احداث بنا ۱۱۰۱ق هم‌زمان با واپسین سال‌های عصر صفوی است؛ گرچه نشانه‌هایی از تحولات ساختمانی و مرمت‌های مرتبط با سده 12ق و اوایل دوره زندیه نیز در آن دیده می‌شود.
یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های معماری این مسجد، بهره‌گیری از سقف ستون‌دار تیرپوش چوبی است که آن را از مساجد سنتی طاق و تویزه‌ای مرکز ایران متمایز می‌کند و با اقلیم کوهستانی منطقه پیوند می‌دهد. سازه با مصالح بومی نظیر خشت و آجر برپا شده و دارای سه شبستان مستقل از جمله شبستان زمستانی است. درگاه‌ها و بازشوهای چوبی با تزئینات منبت‌کاری ظریف، گچ‌بری‌های گل‌وبوته در پیرامون طاق‌نماها و محراب مزین به خطوط کوفی و ثلث، از شاخصه‌های هنری فضای داخلی به شمار می‌روند. آب مورد نیاز وضوخانه و حوض سنگی یکپارچه مسجد در گذشته از طریق آبراهه‌ها و مجاری سفالی مسقف (تنبوشه یا گُنگ) از رشته‌قنات‌های بالادست شهر تأمین می‌شده است؛ با این حال، در دهه‌های گذشته نفوذ رطوبت ناشی از سفره‌های آب سطحی و مسیر قنات‌های کهن، آسیب‌هایی به پایه‌ها و تیرهای چوبی بنا وارد کرد که به اجرای طرح‌های حفاظتی برای مهار نم انجامید.