مسجد جامع هفت شویه
مسجد جامع هفت‌شویه
در دهستان قهاب شمالی، بخش مرکزی شهرستان اصفهان و در ورودی روستای هفت‌شویه قرار دارد. این اثر در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۴۱ش با شماره ۴۳۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اگرچه در پرونده‌های ثبتی قدمت اثر سده 7ق ذکر شده، اما بررسی‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد ساختار نخستین بنا به عصر سلجوقی بازمی‌گردد و در دوره ایلخانی تجدید بنا و آراسته شده است.
نقشه اولیه این مسجد به شیوه دوایوانی احداث شده بود و یک گنبدخانه منفرد در جبهه جنوبی داشت. عمده مصالح تشکیل‌دهنده دیوارهای باربر بنا از خشت خام با ملاط گل است، اما برای تقویت سازه و ایجاد نماسازی در بخش‌های بیرونی، جرزها و طاق‌ها از آجر چهارگوش استفاده شده است؛ این تلفیق خشت و آجر یکی از ویژگی‌های شاخص معماری بومی حاشیه دشت اصفهان به شمار می‌رود. در گذر سده‌ها و بر اثر فرسایش اقلیمی، گنبد اصلی این مسجد فروریخته و بخش زیادی از ایوان‌ها و شبستان‌های پیرامونی آن تخریب شده است؛ به‌گونه‌ای که امروزه تنها چهاردیواری گنبدخانه، بقایای پایه‌مناره‌ای هشت‌ضلعی و بخش‌هایی از طاق‌نماها بر جای مانده‌اند.
با وجود آسیب‌های گسترده به کالبد معماری، تزئینات گچ‌بریِ بازمانده در این بنا از درخشان‌ترین آثار هنر ایلخانی است. محراب مسجد با ارتفاعی نزدیک به پنج متر در ضلع جنوبی گنبدخانه قرار دارد که با طرح‌های گیاهیِ چندلایه، نقوش اسلیمی، کتیبه‌های کوفی و ثلث و خطوط هندسی اسلیمی گچ‌بری شده است. سبک تزئینات و کیفیت گچ‌بری محراب و بقایای طاق‌نماهای منطقه گوشواره و ساقه گنبد، قرابت نزدیکی با محراب الجایتو در مسجد جامع اصفهان و بنای پیربکران لنجان دارد و ساخت یا بازسازی اساسی آن را در سال‌های آغازین سده 8ق تأیید می‌کند. این مسجد یکی از شواهد باارزش از گسترش مساجد روستایی پیرامون حوزه زاینده‌رود در سده‌های میانه اسلامی است که به دلیل نبود سقف و فرسایش محیطی، نیازمند اقدامات مستمر حفاظتی است.