منظره پردازی: تفاوت میان نسخه‌ها

 

 

بازنمود چشم‌اندازی در طبیعت، همچون مناظری از نواحی روستایی یا افق شهرها. منظره‌پردازی از اوایل تاریخ میلادی در چین آغاز شد، ولی در هنر غربی تا قرون وسطا ظهور نکرد، و به‌صورت پس‌زمینۀ تصاویر نسخ خطیِ مُذهّب به‌کار می‌رفت. نخستین نقاشیِ منحصر به منظره را به آمبروجو لورنتستّی<ref>Ambrogio Lorenzetti</ref>، نقاش ایتالیایی، نسبت می‌دهند (ح ۱۳۳۵‌م). تا قرن ۱۷ که «منظره‌پردازی کلاسیک» شکل گرفت، سفارش‌ها به تک‌چهره و صحنه‌های دینی و اساطیری محدود می‌شد. آثار روبنس<ref>Rubens</ref> و مکتب هلند<ref>Dutch School </ref>ی در پیشرفت ژانر یا این گونۀ نقاشی مؤثر بودند. تصویرکردن منظره برای نشان‌دادن املاک شخصی رواج یافت، ازجمله در پرده‌ای از گِینزبارو<ref>Gainsborough </ref> با نام ''آقا و خانم اَندروز''<ref>''Mr and Mrs Andrews''</ref> (ح ۱۷۴۸). گرچه امپرسیونیسم<ref>Impressionism </ref> آخرین مرحلۀ مهم منظره‌پردازی عینی بود، پایان تحول آن به‌شمار نمی‌رود. سزان<ref>Cézanne </ref> از منظره برای مطالعۀ زیر‌ساخت‌های مشترک اشکال طبیعی سود برد، و ونسان ون‌گوگ<ref>Vincent van Gogh </ref> آن را محملی برای بیان عواطف شخصی خود ساخت. نخستین بازنمایی‌ها از نقاشیِ منظره در آغاز چندان خواستار نداشت، زیرا کاربردی برای آن تصور نمی‌شد. نقاشی، امری تجملّی به‌شمار می‌رفت، و فقط به مناسبت‌هایی مانند تجلیل از اشخاص مهم، یا تزیین کلیساها، برای عملی عبادی و نیز برای آموزش دینی به افراد بی‌سواد، یا بعدها به‌قصد نشان‌دادن ثروت و شوکت اشخاص سفارش داده می‌شد. با این همه منظره‌های طبیعی از روزگار رومیان، در پس‌ پردۀ تئاتر به‌کار می‌رفت؛ احتمالاً لورنتستّی از یک دیوارنگار<ref>fresco </ref> منظره‌پردازی‌شدۀ رومی تأثیر گرفت، که امروز برجا نمانده است. تابلوی او با نام ''منظره''<ref>''Landscape''</ref> (ح ۱۳۳۵ م) و دیوارنگاره‌هایی بزرگ از تصویر ''تبعات کشورداری خوب و بد در شهر و روستا''<ref>''The Effects of Good and Bad Government on Town and Countryside''</ref> (۱۳۳۷ـ۱۳۳۹ م؛ شهرداری سیِنا<ref>Town Hall, Siena</ref>)، نخستین نمونه‌های منظره‌پردازی غربی به‌شمار می‌روند. کتاب ''ایام پربرکت دوک دو بری''<ref>''Les Très Riches Heures du duc de Berry''</ref>، (اوایل قرن ۱۵)، به‌سبب تقویم مصورّش با پس‌زمینه‌ای از منظره، تغییر فصل‌ها، و کار و تفریح مردم، حائز اهمیت است. در قرن ۱۵ منظره به دو صورت، به منزلۀ پس‌زمینه ازجمله در آثار یان وان آیک<ref>Jan van Eyck</ref> و در موارد بسیاری از لوازم صحنه در تئاتر بود. یوآخیم پاتینیر<ref>Joachim Patenier </ref> (ح ۱۴۸۵ـ۱۵۲۴م)، نقاش فلاندری<ref>Flemish </ref>، در پرده‌های دینی‌اش، منظره را عنصری غالب در تصویر ساخت. هیرونیموس بوس<ref>Hieronymus Bosch</ref> منظره‌های خیالی کشید، همچون نقاشی سه‌لتۀ ''باغ لذات دنیوی''<ref>''The Garden of Earthly Delights''</ref> (ح ۱۵۰۵ـ۱۵۱۰؛ پرادو<ref>Prado</ref>، مادرید)؛ و در قرن ۱۶ پیتر بروگل مهتر<ref>Pieter Brueghel the Elder</ref> از منظره برفی تأثیرگذاری در پردۀ ''سرشماری بیت‌الحم''<ref>''Census of Bethlehem''</ref> (بروکسل) استفاده کرد.

'''رشد نقاشی منظره.''' مسافرت هنرمندان به ایتالیا و دیدن محیط تازه، خلق تابلوهایی از منظره را در پی داشت. برای مثال آلبرشت دورِر<ref>Albrecht Dürer</ref> سفرنامۀ زیبایی از نقاشی‌های آبرنگ از خود برجا گذاشت. در رم هنرمندانی از شمال اروپا، ازجمله پل ‌بریل<ref>Paul Bril </ref> و آدام اِلسهایمر<ref>Adam Elsheimer </ref>، و هنرمندان ایتالیایی، همچون آنیباله کاراتچی<ref>Annibale Carracci </ref> و دومنیکینو<ref>Domenichino </ref>، «منظرۀ کلاسیک» پدید آوردند (منظره‌ای خیالی با مضمون کلاسیک یا تاریخی). منظرۀ کلاسیک در آثار هنرمند فرانسوی، کلود لورن<ref>Claude Lorrain </ref>، به اوج زیبایی رسید؛ اگرچه آثار لورن درون‌مایه‌های تاریخی یا کلاسیک دارند، غالباً چشم‌اندازهای وسیعی را با فضایی گشاده و غرق در نور به‌نمایش می‌گذارند. نقاشی از منظره‌های آشنا و خانگی در قرن ۱۷ رواج یافت، ازجمله در آثار روبنس، و به‌ویژه در تابلوهای نقاشان مکتب هلندی ـ وان خوئی‌یِن<ref>van Goyen </ref>، رامبرانت<ref>Rembrandt </ref>، رویسدال<ref>Ruisdael </ref>، هوبِما<ref>Hobbema </ref>، کونینک<ref>Koninck </ref>، کوئیپ<ref>Cuyp </ref>، و دیگران. نقاشان انگلیسی با تأثیر از هلندی‌ها، در قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹، منظره‌پردازی را تکامل بخشیدند. ویلسون<ref>Wilson </ref>، کروم<ref>Crome </ref> و مکتب نورویچ<ref>Norwich School </ref>، گِینزبارو، کانستبل<ref>Constable </ref>، و ترنر<ref>Turner </ref> منظره‌های رنگ‌‌روغنی باشکوهی خلق کردند، و پل سَندبی<ref>Paul Sandby </ref>، جِی آر کازِنز<ref>J R Cozens </ref>، کاتمن<ref>Cotman </ref>، ترنر، گرتین<ref>Girtin </ref>، بانینگتون<ref>Bonington </ref> و بسیاری از نقاشان دیگر، منظره‌هایی با آبرنگ پدید آوردند. پس از کانستبل و ترنر، تحول بزرگ دیگری در فرانسه رخ داد. کورو<ref>Corot </ref> و مکتب باربیزون<ref>Barbizon School </ref>، در میانۀ قرن ۱۹ جای خود را به کوربه<ref>Courbet </ref> و سپس امپرسیونیست‌ها؛ مونه<ref>Monet </ref>، سیسلی<ref>Sisley </ref>، سزان، و پیسارو<ref>Pissarro </ref> دادند. شیوۀ جدید منظره‌پردازی امپرسیونیست‌ها، با اختراع ساده ولی بسیار مهم ظهور رنگ‌وروغن لوله‌ای، هم‌زمان شد. پیش از آن نقاشان ناچار بودند رنگ‌وروغن را خود بسازند، انجام‌دادنِ این کارِ دشوار و وقت‌گیر فقط در کارگاه میسّر بود. لیکن از آن پس برای نخستین‌بار نقاش توانست از کارگاه خارج شود و نقاشی رنگ‌روغنی را مستقیماً از رویِ منظره بکشد. در نتیجه نور در نقاشی‌ها، واقع‌گرایانه‌تر شد؛ نقاش با سرعت بیشتری کار می‌کرد و می‌توانست لحظه‌ها را ثبت کند و یک امپرسیون<ref>impression </ref> یا دریافت آنی پدید آوَرَد. به این ترتیب نقاش دیگر بر کپی‌کردن جزئیات صحنه اصرار نمی‌ورزید. ونسان ون‌گوگ این ویژگی را به ‌نهایت رساند، و با منظره‌هایش درپیِ بیان احساسات شخصی خود برآمد. منظره‌پردازان انگلیسی ازجمله فیلیپ ویلسون استیر<ref>Philip Wilson Steer</ref> و عده‌ای از اعضای گروه کَمدِن تاون<ref>Camden Town Group </ref>، در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰، از امپرسیونیسم و پُست‌امپرسیونیسم<ref>post-Impressionism </ref> تأثیر گرفتند. در سال‌های بین دو جنگ جهانی، پل نَش<ref>Paul Nash </ref> و گراهام سادرلند<ref>Graham Sutherland </ref> در منظره‌پردازی‌های خود، سنّت‌های رمانتیک<ref>Romantic </ref> را با سوررئالیسم<ref>surrealism </ref> جدید درآمیختند؛ ویکتور پَسمور<ref>Victor Pasmore </ref> و جان پایپر<ref>John Piper </ref> منظره را به‌شیوه‌ای مدرن تصویر کردند. در دهۀ ۱۹۵۰ به موازات مکتب ظرفشویی<ref>kitchen sink school </ref> در ادبیات و تئاتر، واقع‌گرایی جسورانه‌ای در منظره‌پردازی پا گرفت. از سوی دیگر رویکردی شاعرانه‌تر در هنر نقاشانی همچون راجر دُ گرِی<ref>Roger de Grey </ref> مسلط گردید. بازنمود دنیای خارج در آثار هنرمندان، همچنان به‌روش‌های مهیجی دگرگون می‌شود. در امریکا جلوۀ شاخص منظره‌پردازی در آثار هومر مارتین<ref>Homer Martin</ref> تجلّی یافته است.