شانسی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{الگو:جعبه اطلاعات استان5|نام فارسی=|نام لاتین=Viterbo|نام‌پیشین=|کشور=چین|موقعیت=شمال چین|مرکز=شهر تای یوآن|تعداد شهرستان‌ها=|تعداد بخش ها=|شهرهای مهم=تای یوآن، داتونگ|کوه‌های استان= تای‌هانگ |رودهای استان= هوانگ‌هو و ریزابه اصلی آن رود فن‌ هه |جمعیت=34,915,616 نفر (۲۰۲۰)|مساحت=۱۵۶هزار کیلومتر مربع|ارتفاع متوسط= 3,058 متر (بلندترین نقطه) |میانگین بارندگی سالیانه=|اقلیم=|تولیدات و صنایع مهم= صنعت زغال‌سنگ}}

استانی در شمال [[چین]]، با ۱۵۶هزار کیلومتر مربع مساحت و 34,915,616 نفر جمعیت (۲۰۲۰) بلندترین نقطه آن در ارتفاع 3,058 متری از سطح دریا قرار دارد. از شمال به [[مغولستان داخلی]]<ref>Inner Mongolia</ref>، از شرق به [[هبی]]<ref>Hebei</ref>، از جنوب به [[هنان|هِنان]]، و از غرب به [[شاآنسی]]<ref>Shaanxi</ref> محدود است. شهر [[تای یوآن]]<ref>Taiyuan</ref> مرکز آن است. شانسی از غرب و جنوب به رود [[هوانگ هو|هوانگ‌هو]]<ref>Huang He River</ref> محدود شده است، که آن را از استان‌‌های شاآنسی و هنان جدا می‌کند؛ در شمال استان، [[دیوار بزرگ چین]]<ref>Great Wall of China</ref> قرار دارد که آن را از مغولستان داخلی جدا می‌کند؛ در شرق نیز کوه‌های تای‌هانگ<ref>Taihang Mountains</ref>، بین استان‌های شانسی و هبی، واقع شده‌اند. رود [[فن هه|فن‌ هه]]<ref>Fen He</ref>، ریزابۀ‌ اصلی هوانگ‌هو در شانسی است، که در امتداد گسلی از شمال به جنوب در مرکز استان جریان دارد. این درّه ناحیۀ مهم مسکونی است که تی‌یوآن، مرکز استان، در آن قرار دارد. شهر مهم دیگر آن داتونگ<ref>Datong</ref> است. اگرچه شانسی بخشی از کانون فرهنگ چین را تشکیل می‌دهد، نزدیکی آن به مرز شمالی، آن را دربرابر حملۀ دشمنان آسیب‌پذیر کرده بود و مدت‌ها زیر سلطۀ سلسله‌های وحشی قرار داشت. در زمان حکومت [[وی شمالی، سلسله|سلسلۀ وی شمالی]]<ref>Northern Wei</ref> (۳۸۶‌ـ‌۵۳۵‌م)، داتونگ مرکز مهم فرهنگ بودایی بود. این استان پایگاه شورش بر ضد [[تانگ، سلسله|سلسلۀ تانگ]]<ref>Tang</ref> در آغاز قرن ‌۹م بود، و تا ۹۷۹‌‌م، زمان حکومت امپراتور دوم [[سونگ، سلسله (قرون ۱۰ـ۱۳م)|سلسلۀ سونگ]]<ref>Song</ref>، با بقیۀ بخش‌های چین متحد شد. سپس بخشی از قلمرو سلسله‌های [[لیائو، سلسله|لیائو]]<ref>Liao</ref> (۹۴۵‌ـ‌‌۱۱۲۵‌م) و جین<ref>Jin</ref> یا ختن<ref>Khitan</ref> (۱۱۲۲‌ـ‌۱۲۳۴)، و امپراتوری مغول<ref>Mongol Empire</ref> شد. شانسی در ۱۹۰۰، یکی از پایگاه‌های [[مشت زنان، قیام|قیام مشت‌زنان]]<ref>Boxer Rebellion</ref> بود و تعداد زیادی خارجی و چینی مسیحی در این استان کشته شدند. در [[چین، انقلاب|انقلاب چین]]<ref>Chinese Revolution</ref> (۱۹۱۱)، یان شی‌شان<ref>Yan Xishan</ref>، فرماندۀ نظامی چینی، کنترل استان را در دست گرفت، و صنعت [[زغال سنگ|زغال‌سنگ]] شانسی و احداث شبکۀ [[راه آهن|راه‌آهن]] را آغاز کرد.