مسجد علیقلی آقا
مسجد علیقلی آقا
از بناهای شاخص و باارزش اواخر عصر صفوی در شهر اصفهان است که در محله تاریخی بیدآباد و در کنار مجموعه‌ای همگون از عناصر شهری همچون حمام، بازار، چهارسوق و سرا جای دارد. این مجموعه به همت علیقلی آقا، از خواجه‌سرایان سرشناس و نیکوکار دربار شاه سلطان حسین صفوی و برادر خسروآقا (بانی حمام نامدار خسروآقا)، در سده 12ق بنیاد نهاده شد و در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ش با شماره ثبت ۲۲۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
از دیدگاه موقعیت مکانی و پیوند با ساختار شهری، سردر اصلی این مسجد رو به سمت غرب گشوده شده و در برابر آن، مادی تاریخی «فدن» (یا فدا) جریان دارد که یکی از انشعابات سنتی زاینده‌رود در بافت شهری اصفهان به شمار می‌رود. در برابر بنای مسجد نیز حمام تاریخی علیقلی آقا قرار گرفته است که به عنوان بخشی از این بافت عام‌المنفعه، در دهه‌های اخیر به وسیله شهرداری اصفهان مرمت شده و تعدادی از کاشی‌های نفیس و تاریخی آن جهت حفاظت بیشتر به موزه کاخ چهلستون منتقل گردیده است.
مسجد علیقلی آقا دارای صحنی متناسب و زیبا است و تزئینات گره‌چینی با کاشی‌های نفیس جلوه ویژه‌ای به فضاهای آن بخشیده است. بر سردر ورودی مسجد، کتیبه‌ای به خط ثلث قهوه‌ای بر زمینه کاشی نصب شده که با تاریخ ۱۱۲۲ق به قلم خوشنویس نامدار صفوی، علی‌نقی امامی، کتابت شده است. در این کتیبه به نام بانی بنا (علیقلی آقا) و پادشاه وقت (شاه سلطان حسین صفوی) تصریح شده است. از دیگر بخش‌های ارزشمند مسجد، محراب واقع در ضلع جنوبی ایوان است که ازاره آن با سنگ مرمر اعلا پوشیده شده و سطوح بالاتر با کاشی‌کاری معرق تزیین گشته است.
یکی از نکات مهم در تاریخ کالبدی مسجد، توسعه آن در دوره قاجار است؛ شبستان ضلع شرقی حیاط در سال ۱۲۹۷ق و در عهد حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار به مجموعه افزوده شد. کتیبه این شبستان شامل اشعاری به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی است که به خطاطی عبدالجواد و کاشی‌کاری استاد محمداسماعیل اجرا شده و چگونگی الحاق این بخش را شرح می‌دهد. تلفیق کتیبه‌های عالی ثلث صفوی و نستعلیق قاجاری همراه با آرایه‌های ظریف کاشی‌کاری، مسجد علیقلی آقا را به عنوان یکی از نمونه‌های برجسته معماری و کتیبه‌نگاری در واپسین دوره‌های شکوفایی هنر اسلامی در اصفهان معرفی می‌کند.