گتوند، شهرستان

گتوند، شهرستان Gotvand (county)

گتوند، شهرستان
استان	خوزستان
بخش	مرکزی و عقیله
جمعیت	65,468نفر (1395ش)
موقعیت	شمال استان خوزستان
نوع اقلیم	گرم و خشک
ارتفاع از سطح دریا	75متر (مرکز شهرستان)
تولیدات و صنایع مهم	کشاورزی
برخی بناهای مهم	سد گتوند
نام لاتین	Gotvand
شهر ها و آبادی های مهم	گتوند

نقشه شهرستان‌های استان خوزستان

سد گتوند

سد تنظیمی گتوند

واقع در شمال استان خوزستان، مشتمل بر بخش‌های مرکزی و عقیله با مرکزیت اداری شهر گتوند. در سال 1384ش براساس مصوبۀ هیأت دولت در جلسۀ 26 اسفند 1383ش ضمن تغییر و تحولاتی در شهرستان شوشتر و انتزاع بخش گتوند از این شهرستان ایجاد شده است. این منطقه در دورۀ باستان جزئی از قلمرو عیلامیان بوده. در دوره‌های حکومت هخامنشیان و ساسانیان، به دلیل استقرار پادشاهان در محدودۀ خوزستان کنونی، آبادی‌های این مناطق رونق زیادی داشته است. با ورود اعراب به ایران، این منطقه از اولین جاهای ایران بود که ضمن پذیرفتن دین اسلام تحت حکومت خلفای اموی و عباسی درآمد. از اواسط سدۀ 9 تا میانۀ سدۀ 12ق خوزستان تحت حاکمیت یکی از خاندان‌های غلات شیعه، به نام مشعشعیان، بود. شهر و ولایت شوشتر طی دوره‌های مختلف تاریخی تا آغاز حکومت رضاشاه مرکز استان و ایالت خوزستان، و منطقۀ گتوند از توابع آن بوده است.

این شهرستان شامل 4 دهستان به نام‌های جنت‌مکان، کیارس، عقیلی جنوبی و عقیلی شمالی؛ 5 شهر به نام‌های گتوند، صالح‌شهر، ترکالکی، جنت‌مکان و سماله؛ و 46 روستا می‌شود. در شمال و غرب با شهرستان دزفول، در جنوب با شهرستان شوشتر، و در شرق با شهرستان‌های مسجدسلیمان و لالی محدود شده است. مساحت شهرستان 973کیلومترمربع، ارتفاع مرکز آن از سطح دریا حدود 75متر و براساس سرشماری سراسری سال 1395ش جمعیت شهرستان 65,468نفر است. مردم گتوند عمدتاً از لرهای بختیاری‌ شیعه‌مذهبند و به گویش‌های گتوندی، لری بختیاری و لری لرستانی سخن می‌گویند. گندم، جو، لیمو، انگور، انار، ذرت، بادنجان، خیار، یونجه، سبزی، کلم، کاهو، فلفل، هندوانه، خربزه، هویج، گوجه، سیب زمینی، پیاز، ماش و لوبیا از مهمترین محصولات کشاورزی شهرستان گتوند هستند.

شهرستان گتوند در دشت و جلگه واقع شده و دارای آب‌وهوای گرم و خشک است. مهم‌ترین عوارض طبیعی آن دو رود کارون و شور است: کارون در ابتدای ورود به جلگۀ خوزستان به شمال گتوند می‌رسد که توسط سد عظیمی مهار شده و زمین‌های بخش مرکزی و بخش عقیلی را آبیاری کرده و کانال عظیم منشعب از آن برای تأمین آب مصرفی شرکت «کشت و صنعت کارون» و صنایع جانبی آن نیز به سمت دیمچه روان است؛ رودخانۀ شور در جنوب گتوند از کارون جدا می‌شود و بعد از طی مسافتی در خاک عقیلی و گذشتن از جنوب روستای دشت بزرگ از سمت جنوب شرقی وارد دهستان جهانگیری از توابع شهرستان مسجدسلیمان می‌شود. از این رودخانه نمک تولید می‌کنند.

آستان محمد بن‌ زید، تپۀ باستانی چغا مربوط به دورۀ عیلامیان، آب‌انبار چاه انجیری مربوط به دورۀ ساسانیان، و سد گتوند و سد تنظیمی گتوند از جاذبه‌های گردشگری این شهرستان است.

---