مجسمه سازی (هنر): تفاوت میان نسخه‌ها

مجسمه‌‌سازی (هنر)(sculpture)<br /> [[File:38146600-1.jpg|thumb|تنديس پادشاه در حال بازي با ملکه، اثر ارنست مکس]][[File:38146600-2.jpg|thumb|تنديس پادشاه در حال بازي با ملکه، اثر ارنست مکس]][[File:38146600.jpg|thumb|تنديس پادشاه در حال بازي با ملکه، اثر ارنست مکس]]شکل‌دادن هنرمندانۀ موادی همچون چوب، سنگ، گِل، فلز، و اخیراً پلاستیک و مواد مصنوعی دیگر. پیکرک‌های تراشیده‌ از سنگ، در زمرۀ نخستین اشیائی بوده‌اند که انسانِ پیش از تاریخ با دست‌های خود ساخته است. از همۀ تمدن‌های باستانی، پیکره‌هایی برجا مانده است. بسیاری از اقوام بومی، سنّت‌های پرمایه‌ای در پیکره‌سازی دارند. سنّت‌های مردمان افریقا (← [[افریقایی،_هنر]])، امریکای جنوبی، و به‌ویژه جزایر کارائیب در تحوّل مجسمه‌سازی معاصر غرب مؤثر بوده‌اند. بیشتر مجسمه‌ها در طول تاریخ، کارکرد دینی داشته‌اند. مجسمه‌های چینی، ژاپنی، و هندی معمولاً بت‌های هندو یا بودایی‌اند. مجسمه‌های بومیان افریقا، سرخپوستان امریکا، و مردمان جزایر اقیانوسیه<ref>Oceanic </ref>، مظاهر آیین‌های پرستش ارواح و جاندارپنداری<ref>animism </ref>اند. مجسمه‌سازی از قدیم دو روش اصلی داشته است: کنده‌کاری<ref>carving </ref> که عبارت است از تراشیدن مواد سختی همچون سنگ و چوب، برای پدیدآوردن مجسمه‌ای از آن‌ها؛ و شکل‌دهی<ref>modelling </ref>، که ساختن یک شکل، از مواد نرمی همچون گِل یا موم است که بعد می‌تواند به‌منزلۀ قالب، در ساخت مجسمۀ مفرغی<ref>bronze</ref> به‌کار رود. در قرن ۲۰ استفاده از روش‌های دیگر، ازجمله جوش‌کاری و جفت‌وجور‌کاری<ref>assemblage </ref> نیز در ساخت مجسمه رایج شد.

'''مجسمه‌سازی در روزگار باستان'''. مجسمه‌سازی در مصر و بین‌النهرین<ref>Mesopotamia</ref> به‌صورت نقش برجسته<ref>relief </ref> در تزیینات کاخ‌ها و معابد نمود یافت. پیکره‌های ایستاده<ref>standing sculptures </ref>، برای مشاهده از روبه‌رو و پهلو ساخته می‌شدند. نخستین پیکره‌های بدون تکیه‌گاه (قابل مشاهده از همه طرف) را یونانیان ساختند. با پیدایش حالت‌های پویا (ایستایی تقابلی<ref>contrapposto </ref>) و نمود احساسی، پیکره‌سازی یونان به‌اوج تکامل رسید (← [[فیدیاس_(میانه_قرن_۵_پ_م)|فیدیاس]]<ref>Phidias </ref>؛ [[پراکسیتلس_(اواسط_قرن_۴پ_م)|پراکسیتلس]]<ref>Praxiteles </ref>؛ [[پارتنون]]<ref>Parthenon </ref>)، از آن پس مجسمه‌سازیِ غرب، تا حد بسیاری تقلیدی از آرمان‌های یونانی بوده است. تک‌چهره‌سازی در اندازۀ طبیعی از ابداعات رومیان بود.

'''مجسمه‌سازی در قرون وسطا''' (مجسمه‌سازی در قرون وسطا<ref>medieval </ref>).&nbsp;پیکره‌های سنگیِ طاقچه‌ای برای کلیساها (ازجمله کلیسای جامع شارتر<ref>Chartres Cathedral</ref> در فرانسه) و کنده‌کاری‌های عاجی ظریف، گونه‌های شاخص مجسمه‌سازی این دوره‌اند. نیکلا پیسانو<ref>Nicola Pisano</ref>، سنّت بزرگی را در پیکره‌سازی ایتالیا پی افکند.

'''مجسمه‌سازی در دورۀ رنسانس'''. با احیای پیکره‌های بدون تکیه‌گاه<ref>free-standing </ref>، به‌ویژه داود<ref>David </ref> (۱۵۰۱ـ۱۵۰۴) میکلانژ، و آثار مفرغی ممتازی، همچون پیکرۀ یادمانی سوار بر اسب<ref>equestrian </ref> ''گاتاملاتا''<ref>''Gattamelata''</ref> (۱۴۴۷ـ۱۴۵۰م؛ میدان سانتو<ref>Piazza del Santo </ref>، پادوا<ref>Padua </ref>) اثر دوناتلّو<ref>Donatello </ref>، برتری یونان به‌چالش گرفته شد. مجسمه‌سازی از پیکر انسان در آثار لورنتسو گیبرتی<ref>Lorenzo Ghiberti </ref>، لوکا دلّا روبیّا<ref>Luca della Robbia </ref>، و آندرِآ دِل ورّوکیّو<ref>Andrea del Verrocchio </ref> منزلت و قدرتی تازه یافت. کار بنونوتو چلّینی<ref>Benvenuto Cellini </ref> و جووانّی بولونیا<ref>Giovanni Bologna </ref> (۱۵۲۴ـ۱۶۰۸)، مظهر مانریسم<ref>Mannerism </ref> در مجسمه‌سازی شد. پدرو برّوگته<ref>Pedro Berruguete </ref>، شاگرد میکلانژ، رنسانس<ref>Renaissance</ref> را به اسپانیا برد. در فرانسه ژان گوژون<ref>Jean Goujon </ref> مانریسم را تکامل بخشید. لیکن سبک رنسانس متعالی<ref>High Renaissance </ref> میکلانژ بود که بعدها توجه لوئی چهاردهم را برانگیخت، و سردیس‌ها و گروه‌پیکره‌های بسیاری را، به‌ویژه به فرانسوا ژیراردون<ref>François Girardon </ref>، سفارش داد.

'''مجسمه‌سازی باروک و روکوکو''' (مجسمه‌سازی باروک<ref>baroque</ref> و روکوکو<ref>rococo </ref>).&nbsp;در این دوره نقش‌برجسته بیش از مجسمه‌های بدون تکیه‌گاه اهمیت یافت. مهارت آشکار در هنر مجسمه‌سازانی همچون جووانّی برنینی<ref>Giovanni Bernini </ref> نشان‌دهندۀ تسلّط کامل آنان بر مصالحی است که به‌کار می‌بردند. اتین فالکونه<ref>Etienne Falconet </ref> در فرانسه، و آلونسو کانو<ref>Alonso Cano </ref> در اسپانیا، نمایندگان این شیوۀ هنری بودند.

'''مجسمه‌سازی نئوکلاسیک''' (مجسمه‌سازی نئوکلاسیک<ref>neoclassical</ref>). مجسمه‌سازی در قرن ۱۸، بر نرمش و صیقل‌یافتگی شکل‌ها و سطوح تمرکز داشت، به‌ویژه در آثار آنتونیو کانووا<ref>Antonio Canova</ref>. اوگوست رودَن<ref>Auguste Rodin</ref>، آخرین نمایندۀ بزرگ مجسمه‌سازی کلاسیک<ref>classic</ref> بود. آریستید مایول<ref>Aristide Maillol </ref> و آنتوان بوردل<ref>Antoine Bourdelle </ref> (۱۸۶۱ـ۱۹۲۹) بر کیفیت‌های فرمی تأکید ورزیدند، و دو شیوۀ رئالیسم<ref>realism</ref> و امپرسیونیسم<ref>Impressionism</ref> را وانهادند.

'''قرن ۲۰'''. مجسمه‌سازانی همچون هنری مور<ref>Henry Moore </ref>، باربارا هپورت<ref>Barbara Hepworth </ref>، و جیکوب اپستاین<ref>Jacob Epstein </ref>، با استفاده از مواد و مصالح و روش‌های سنّتی، حجم‌هایی متأثر از هنر «بدوی<ref>primitive </ref>» و طبیعت آفریدند. آثار آمدئو مودیلیانی<ref>Amedeo Modigliani</ref> و هنری گودیه‌ـ ‌بژسکا<ref>Henri Gaudier-Brzeska </ref> نیز از همین تأثیر نشان دارند. پیش‌گامان مجسمه‌سازی انتزاعی<ref>abstract </ref> عبارت‌اند از اَلکساندر آرخیپنکو<ref>Alexander Archipenko</ref> و اوسیپ زادکین<ref>Ossip Zadkine</ref>، دو هنرمند کوبیست<ref>cubist </ref>، و کنستانتین برانکوزی<ref>Constantin Brancusi </ref> و آلبرتو جاکومتّی<ref>Alberto Giacometti </ref>، که با مواد طبیعی شکل‌های انتزاعی سه‌بعدی ساختند. ژاک لیپ‌شیتس<ref>Jacques Lipchitz</ref>، ژان آرپ<ref>Jean Arp</ref>، نائوم گابو<ref>Naum Gabo</ref> و آنتوان پفسنر<ref>Antoine Pevsner </ref> (پیش‌گامان ساختگری<ref>constructivism </ref> روس)، رِگ باتلر<ref>Reg Butler </ref>، و آنتونی کارو<ref>Anthony Caro </ref> از پیروان مکتب غیربازنما<ref>nonrepresentational </ref> بودند. از مجسمه‌سازان سنّتی‌تری که آثارشان قویاً واجد گویش مدرن<ref>modern idiom </ref> است، مارینو مارینی<ref>Marino Marini </ref> در ایتالیا و فرانک دابسون<ref>Frank Dobson</ref> (۱۸۸۸ـ۱۹۶۳) در انگلستان درخور ذکرند. دیگر مجسمه‌سازان، یکسر از گذشته بریده‌اند و دو روش سنّتیِ کنده‌کاری و شکل‌دهی را منسوخ دانسته‌اند. امروزه واژۀ مجسمه، به جنبان<ref>mobile </ref>های اَلگزاندر کالدر<ref>Alexander Calder </ref>، جفت‌وجورکاری‌هایی با مواد مختلف، مجسمه‌های محیطی<ref>environment sculpture </ref>، و آثار زمینی<ref>earthworks</ref> (از ابداعات کارل آندره<ref>Carl André </ref>)، و چیدمان<ref>installation </ref>ها نیز اطلاق می‌شود. باغ مجسمه<ref>sculpture garden</ref> از تحوّلات جدید است؛ موزۀ فضای باز هاکوره<ref>Hakore </ref> در ژاپن، و پروژۀ مجسمه‌سازی برای جنگل گریزدِیل<ref>Grizedale Forest </ref> در لِیک دیستریکت<ref>Lake District</ref>، انگلستان، از آن جمله‌اند.