مسجد جامع (میمه)
مسجد جامع (میمه)
از کهن‌ترین بناهای مذهبی و تاریخی استان اصفهان است که در خیابان فرهنگ شهر میمه جای دارد. این بنا در تاریخ ۱۴ آبان ۱۳۵۱ش با شماره ۹۳۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاوش‌ها و لایه‌نگاری‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد که بنیان نخستین این مکان بر جایگاه نیایشگاهی کهن از عصر ساسانی استوار شده و پس از اسلام، در دوره سلجوقی به الگوی مسجد چهارایوانی تکامل یافته است؛ هرچند کالبد برجای‌مانده فعلی عمدتاً حاصل تجدیدبناها و مرمت‌های صورت‌گرفته در دوره‌های صفویه و زندیه است.
این مسجد در متون و گزارش‌های تاریخی مورد توجه سیاحان و دانشمندان قرار گرفته است. ابن بطوطه، جهانگرد نامدار، در جریان سفر خود در سال ۷۲۷ق هنگام گذر از میمه به مسجدی زیبا اشاره می‌کند که نهری از کاریزهای پرآب منطقه در میانه آن روان بوده است. ملا محسن فیض کاشانی نیز در مشاهدات خود با تکیه بر کتیبه‌های کهن، پیشینه آغازین بنا را به دوران آل بویه منتسب دانسته و از منبر قدیمی و آسیب‌دیده و گورنبشته‌های تاریخی پیرامون مسجد یاد کرده است.
طرح معماری مسجد براساس الگوی چهارایوانی پیرامون صحنی میانی شکل گرفته و حجره‌های پیرامون آن در سده‌های گذشته به عنوان مکتب‌خانه و فضاهای آموزشی کاربرد داشته است. ایوان‌های شمالی و جنوبی بر محور تقارن بنا تأکید دارند و پوشش‌های طاقی و ستون‌های آجری بخش‌های مختلف، تنوع ساختاری دوره‌های گوناگون را بازتاب می‌دهند. در میانه سده 14ش، بخش‌هایی از جلوخان و یکی از مناره‌های کهن ورودی در جریان گسترش معابر پیرامونی تخریب شد.
ارزشمندترین یافته هنری این بنا، محراب تاریخی سنگ مرمر یکپارچه آن متعلق به سده 5 و 6ق (عصر سلجوقی) است. این اثر نفیس با دو طاق‌نمای متداخل، ستونچه‌ها، سرستون‌های گلدانی و حاشیه‌های مزین به آیاتی از قرآن کریم (از جمله آیةالکرسی و آیاتی از سوره‌های آل‌عمران و اسراء) به خط کوفی ممتاز حجاری شده است. این محراب به منظور پاسداری و حفاظت از گزند فرسایش، به موزه ملی ایران منتقل شده و با شماره ۳۲۸۶ در بخش اسلامی این موزه به نمایش درآمده است؛ در حالی که در محل اصلی محراب درون مسجد، آرایه‌های گچ‌بری در دهه‌های بعد بازآفرینی شده است.